Siyasi Partiler Yasama ve Temsil Alanında Güçlü Kalmalı, Yürütme Tarafsız Olmalıdır!

Siyasi Partiler Kaldırılmıyor

Milli Liyakat Anayasası siyasi partileri demokratik hayatın vazgeçilmez unsurları olarak kabul eder. Partiler milletvekili adayı gösterir, Mecliste temsil edilir, kanun teklifi verir, bütçeyi tartışır, yürütmeyi denetler, farklı programlar geliştirir, eleştiri ve denetim görevini yerine getirir. Yani siyasal rekabet, fikir üretimi ve toplumsal temsil korunur.

Bu yaklaşım siyasi partileri değersizleştirmez; onları anayasal görev alanında daha güçlü ve daha sorumlu hâle getirir. Partiler program üretir, kanun teklif eder, bütçeyi tartışır, Meclis araştırması ve denetim yollarını kullanır, farklı toplumsal talepleri yasama organına taşır. Ancak parti teşkilatının yürütme makamlarını ve kamu personelini belirleyen kapalı merkez hâline gelmesi önlenir. Böylece seçmen partiye oy verdiğinde devleti bütünüyle bir siyasi yapıya teslim etmiş olmaz; yasama ve temsil tercihine yön verir.

Sınır Nerede Başlıyor?

Sınır, tarafsız işlemesi gereken icrai devlet alanında başlar. Cumhurbaşkanı, Başbakan, belediye başkanları ve muhtarlar parti kurumsal adaylığıyla değil bireysel başvuruyla yarışır. Siyasi partiler yürütme adayları adına kurumsal kampanya yürütemez; ancak anayasal sistem, kamu politikaları, adayların programları ve ülke meseleleri hakkında görüş ve eleştirilerini serbestçe açıklayabilir. Kamu kaynakları aday üstünlüğü için kullanılamaz. Amaç siyaseti susturmak değil, devletin yürütme alanını parti hiyerarşisinden ayırmaktır.

Yasama organındaki parti rekabeti, ülkenin farklı fikirlerinin görünür olduğu meşru alandır. Milletvekilleri bütün milleti temsil eder ve kanun yaparken Anayasaya, kamu yararına, temel haklara ve açık görüşme usullerine bağlı kalır. Siyasi çoğunluk kanun yapabilir; fakat devletin tarafsızlığını, yargı bağımsızlığını veya değiştirilemez anayasal kimliği ortadan kaldıramaz. Bu sınır partilerin hareket alanını keyfî biçimde daraltmaz; demokratik rekabetin ortak devlet zeminini tahrip etmesini engeller.

Meclis Nasıl Oluşacak?

Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur. Seçim sistemi nispi temsil ve makul tercih çeşitliliğine dayanır; ülke barajı yüzde beşi aşamaz. Milletvekilleri seçildikleri bölgeyi değil, bütün Türk Milletini temsil eder. Adaylık ve seçilme şartları açık, objektif ve denetlenebilirdir. Meclis kanun yapar, bütçe ve kesin hesabı kabul eder, uluslararası antlaşmaları uygun bulur, savaş hâli ve silahlı kuvvet kullanımı konusunda karar verir, bilgi edinme ve denetim yollarını kullanır.

Yürütme adaylıklarının bireysel başvuruya dayanması, partilerin seçmenle bağını koparmaz. Partiler adaylar adına kurumsal kampanya yürütemez; ancak kamu politikalarını ve programları tartışabilir, görüş ve eleştirilerini serbestçe açıklayabilir. Yürütme adayının hukuki varlığı ve kampanyası bir parti genel merkezinin onayına veya örgütsel desteğine bağlı olmaz. Böylece toplumda karşılığı bulunan, gerekli tecrübeyi taşıyan ve temiz geçmişe sahip kişiler parti hiyerarşisinin dışında da milletin karşısına çıkabilir. Seçmen, parti etiketiyle sınırlı kalmadan adayın bilgisine, tecrübesine, programına ve kişisel sorumluluğuna göre karar verebilir.

Yasama Yetkisi Neden Devredilemez?

Kanun yapma yetkisi yalnız Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir. Yürütmenin düzenleyici işlemleri kanuna dayanmak zorundadır; temel hakları, suçları, vergileri, bütçeyi, seçimleri ve anayasal kurumların özünü düzenleyemez. Böylece yürütme, düzenleyici işlem yoluyla Meclisin alanını ele geçiremez.

Bu ayrım kamu yönetiminde tarafsızlığı da güçlendirir. Mecliste daha fazla temsil elde eden bir siyasi partinin üst yönetimi, kamu kadrolarını, kamu şirketlerini ve yerel hizmetleri kendi siyasi ağına göre şekillendirmesi engellenir. Kamu görevlileri Meclisteki siyasi dengeler değiştiğinde topluca tasfiye edilmez; görevleri açık liyakat, performans, hukuk ve hizmet gerekleri üzerinden sürer. Böylece devlet hafızası korunur, kamu çalışanı parti değişimine göre saf tutmak zorunda kalmaz ve vatandaş hizmet alırken siyasi aidiyeti nedeniyle kaygı duymaz.

Parti ile Devlet Ayrımı Vatandaşı Nasıl Korur?

Seçimi kazanan siyasi yapı devlet kadrolarını kendi mensuplarına dağıtamaz; kamu hizmeti partili-partisiz herkese eşit sunulur. Vatandaş devlet dairesine girdiğinde karşısında bir parti temsilcisi değil, tarafsız kamu görevlisi görür. Seçimi kaybeden kesimler de devletin dışında bırakılma korkusu yaşamaz.

Partilerin yasama, temsil ve yerel karar organlarındaki anayasal konumu, her siyasi yapıya denk bir sorumluluk yükler. Hiçbir parti yalnız eleştiren ya da yalnız karar veren ayrıcalıklı bir konumda olmaz; bütün partiler kanun, bütçe, araştırma, soru, denetim ve anayasal sorumluluk mekanizmalarında eşit ölçüde görev üstlenir. Siyasi rekabet, devleti ele geçirme mücadelesinden çıkarak kanun, bütçe ve kamu politikası tartışmasına yönelir. Bu dönüşüm, siyasal gerilimi azaltırken Meclisin niteliğini ve milletvekillerinin bireysel sorumluluğunu artırabilir.

Demokrasi Zayıflar mı?

Hayır. Partilerin yasama ve temsil alanında güçlü, yürütmenin ise doğrudan millete bağlı olması iki ayrı demokratik meşruiyet alanı kurar. Meclis yasama ve denetim görevini yapar; Başbakan icra sorumluluğunu üstlenir; yargı ve bağımsız kurumlar anayasal sınırları korur. Böylece Meclisteki temsili ağırlık korunurken devletin tamamı herhangi bir parti örgütüne bağlanmaz.

Yerel düzeyde de benzer bir denge kurulur. Belediye meclislerinde parti ve bağımsız adaylık devam eder; böylece temsil ve siyasi çoğulculuk korunur. Fakat belediye başkanı bireysel adaylıkla ilgili yerel seçmenin doğrudan karşısına çıkar. Bu yapı, yerel yürütmeyi parti teşkilatının emrinden çıkarırken yerel karar organındaki demokratik temsili ortadan kaldırmaz. Şehrin bütçesi, imarı, altyapısı ve hizmetleri parti merkezinin değil, yerel seçmenin ve hukukun denetimine bağlanır.

Kısacası

Bu model partileri düşman değil, doğru görev alanında vazgeçilmez görür. Partiler yasama, temsil, yerel karar organları, kamu politikası önerme ve eleştiri alanlarında faaliyet gösterir; devlet ise bütün millete tarafsız hizmet eder.

Kısacası ÇİÇEK HAREKETİ partileri kaldırmayı değil, devlet ile parti arasındaki sınırı yeniden kurmayı savunur. Parti demokrasinin aracıdır; devlet ise bütün milletin ortak kurumudur. Bu iki alan birbirine karıştığında seçim, kamu gücünü paylaşma kavgasına dönüşür. Ayrıldığında ise partiler fikir ve yasa üretir, yürütme doğrudan millete karşı sorumlu olur, kamu yönetimi tarafsız çalışır. Bu modelin amacı siyaseti küçültmek değil, siyaseti kendi meşru alanında daha kaliteli ve devlet yönetimini daha güvenilir hâle getirmektir.

Bu modelin başarısı için parti özgürlüğü, siyasi eleştiri hakkı, Meclis görüşmelerinin açıklığı ve milletvekilinin temsil sorumluluğu güçlü biçimde korunmalıdır. Partilerin yürütme üzerindeki kurumsal hâkimiyeti kaldırılırken fikir açıklama, adaylar ve programlar hakkında görüş bildirme, kamuoyu oluşturma ve kamu politikası önerme hakkı korunur. Ancak bu hak, Cumhurbaşkanı, Başbakan, belediye başkanı veya muhtar adayları adına kurumsal kampanya yürütme yetkisi vermez. Yasama faaliyeti de yürütmenin arka odasına dönüşemez; kanun teklifleri gerekçeli, komisyon çalışmaları açık ve bütçe denetimi gerçek olmalıdır. Böylece parti-devlet ayrımı yalnız yürütmeyi tarafsızlaştırmaz, Meclisi de yeniden siyasal tartışmanın asıl merkezi hâline getirir. Vatandaş hangi partinin hangi kanunu, bütçeyi ve denetim tutumunu savunduğunu açıkça görebilir.

Bu düzen aynı zamanda seçim sonuçlarının toplumda oluşturduğu “devlet el değiştirdi” duygusunu azaltır. Seçim sonucunda Meclisteki temsil dengeleri değişebilir, fakat kamu kurumlarının tarafsızlığı, yargının bağımsızlığı ve vatandaşın devlete erişimi değişmez. Hiçbir yurttaş, desteklemediği bir parti Mecliste daha fazla temsil elde etti diye devlet kapısında kendisini yabancı hissetmez. Partiler yasama ve temsil alanında güçlü biçimde yarışırken devletin ortak niteliği korunur. Bu yaklaşım, siyasal rekabeti düşmanlığa çevirmeden sürdürmenin ve seçimi devletin tamamını ele geçirme mücadelesi olmaktan çıkarmanın anayasal yoludur.

Sonuçta siyasi rekabet korunur, fakat devletin ortak niteliği hiçbir seçimin ganimetine dönüşmez.