KESİNTİSİZ ULAŞIM • GÜVENLİ ALTYAPI • ERİŞİLEBİLİR HAREKETLİLİK

Ulaştırma ve Altyapı Teşkilatı

Karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu, lojistik ve haberleşme; birbirini tamamlayan tek bir millî erişim ağı içinde yönetilecektir.

Bu sayfa mevcut Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının altyapı yatırımları, ulaştırma düzenlemesi, denizcilik, kıyı yapıları, haberleşme, araştırma, bölge ve liman teşkilatı kapasitesini; Karayolları, TCDD, TCDD Taşımacılık, DHMİ, Sivil Havacılık, Kıyı Emniyeti, TÜRASAŞ, BTK, Türksat ve PTT gibi kuruluşların görevlerini baştan ele alır. Politika koyma, yatırım planlama, altyapı sahipliği, işletmecilik, piyasa düzenleme, emniyet incelemesi ve denetim görevlerini birbirinden ayırır; ülkenin hareketlilik ve bağlantı sistemini uzun vadeli plan, açık veri ve hesap verilebilir performans üzerinden yeniden kurar.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Ulaştırma yatırımları tek ağın parçaları olarak değil, çoğu zaman ayrı sektör projeleri olarak ilerlemektedir

Karayolu, demiryolu, liman, havalimanı ve haberleşme yatırımları farklı kurumların programlarında yürütülmektedir. Bir hattın ekonomik ve toplumsal değeri, diğer ulaşım türleriyle kurduğu bağlantı kadar güçlü olduğu hâlde kararlar her zaman ortak ağ hesabına dayanmamaktadır.

Aynı koridorda birbirini tamamlaması gereken yatırımların farklı tarihlerde yapılması; aktarma, lojistik, bakım ve kamulaştırma maliyetlerini artırabilmektedir. Vatandaş için yolculuk süresi ve erişilebilirlik yerine, tamamlanan proje sayısı ön plana çıkabilmektedir.

Yeni teşkilat bütün ulaşım türlerini tek hareketlilik planında birleştirecek; yatırım kararını ihtiyaç, güvenlik, bağlantı, çevresel etki ve yaşam döngüsü maliyeti üzerinden verecektir.

SORUNUN KÖKÜ

Politika koyan, yatırım yapan, işleten, düzenleyen ve denetleyen roller yeterince ayrılmamıştır

Mevcut yapıda Bakanlık birimleri ile bağlı ve ilgili kuruluşlar; planlama, yapım, işletme, yetkilendirme ve denetim görevlerini farklı bileşimlerde üstlenmektedir. Bu durum bazı alanlarda aynı kamu yapısının hem hizmet sağlayıcı hem kural koyucu görünmesine yol açabilmektedir.

Kamu işletmesinin ticari hedefi ile düzenleyici makamın tarafsızlık görevi aynı karar zincirinde kaldığında rekabet, hizmet kalitesi ve kamu yararı arasında belirsizlik oluşabilir. Emniyet incelemesinin yatırım veya işletme hiyerarşisinden bağımsızlığı da zayıflayabilir.

Yeni model görevleri hukuken ve kurumsal olarak ayıracak; her kurumun hangi sonucu üreteceği, hangi veriyi açıklayacağı ve kime hesap vereceği baştan belirlenecektir.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat ulaşım ve altyapı politikasını uygular; yasama, bütçe ve yargı yetkisini devralmaz

TBMM ulaştırma, haberleşme, kamulaştırma, piyasa düzenleme ve kamu hizmeti alanındaki kanunları çıkarır; bütçeyi kabul eder ve uygulamayı denetler. Başbakan genel yürütme ve kurumlar arası eşgüdüm sorumluluğunu taşır.

Devlet Planlama Teşkilatı ülkenin uzun vadeli nüfus, üretim, bölgesel gelişme ve yatırım çerçevesini belirler. Ulaştırma ve Altyapı Teşkilatı bu çerçeveyi erişim, kapasite ve bağlantı programına dönüştürür.

Teşkilat mahkemelerin yerine geçemez, mülkiyet hakkına keyfî müdahale edemez ve yerel yönetimlerin meşru ulaşım yetkisini ortadan kaldıramaz. Her işlem kanuna, ölçülülüğe, açık gerekçeye ve yargı denetimine dayanır.

YENİ KURUMSAL MİMARİ

Bakan yardımcılıkları yerine sonuç alanlarına göre çalışan işlevsel merkez kurulacaktır

Merkez yapı; Bütünleşik Ulaşım Planlaması, Altyapı Yatırımları, Karayolu, Demiryolu, Denizcilik ve Limanlar, Havacılık, Lojistik ve Kombine Taşımacılık, Haberleşme Altyapısı, Akıllı Ulaşım Sistemleri, Erişilebilir Hareketlilik, Varlık ve Bakım Yönetimi ile Performans ve Denetim birimlerinden oluşacaktır.

Destek, hukuk, personel, bütçe ve bilgi işlem hizmetleri ortak kurumsal servis olarak çalışacak; sektör birimlerinin aynı idari işlemleri tekrar etmesi önlenecektir.

Her ana birim tek bir sonuç alanından sorumlu olacak; proje hazırlayan birim ile uygunluk ve performans denetimi yapan birim arasında kayıtlı işlevsel duvar kurulacaktır.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Başkan büyük ölçekli ulaşım veya altyapı yönetiminde doğrulanabilir deneyimle seçilecektir

Başkan; ulaştırma mühendisliği, inşaat, demiryolu, denizcilik, havacılık, lojistik, haberleşme veya büyük kamu altyapısı yönetiminde en az on beş yıllık mesleki, bunun içinde en az on yıllık yöneticilik deneyimine sahip olmalıdır.

Adayın yüklenici, işletmeci, finansman kuruluşu ve düzenlenen sektörlerle mali bağları açıklanacak; mal bildirimi, etik geçmiş ve çıkar çatışması atama öncesinde incelenecektir.

Başkan tek bir ihale, güzergâh veya işletmeci için kişisel emir veremez. Büyük kararlar kurul değerlendirmesi, teknik rapor, mali etki ve kamuya açık gerekçe üzerinden alınacaktır.

BÜTÜNLEŞİK ULAŞIM ANA PLANI

Türkiye’nin bütün ulaşım türleri tek uzun vadeli erişim planında buluşacaktır

Karayolu, demiryolu, liman, havalimanı, lojistik merkez, boru hattı ve haberleşme omurgası aynı coğrafi ve ekonomik veri tabanında planlanacaktır.

Plan yalnız araç ve yük sayısını değil; nüfus, üretim, ihracat, eğitim, sağlık, afet erişimi, bölgesel eşitsizlik ve çevresel sınırları birlikte değerlendirecektir.

Beş, on, yirmi ve elli yıllık hedefler birbirine bağlanacak; ana koridor değişiklikleri veri ve etki analizi olmadan yapılamayacaktır.

PROJE ÖNCELİKLENDİRME

Yatırım kararı görünür fayda-maliyet ve kamu hizmeti hesabına dayanacaktır

Her büyük proje yolculuk süresi, güvenlik, erişim, ekonomik bağlantı, çevresel etki, kamulaştırma, bakım ve finansman maliyetleriyle birlikte değerlendirilecektir.

Sadece inşaat maliyetinin düşük olması yeterli sayılmayacak; elli yıllık işletme, yenileme ve afet dayanıklılığı giderleri hesaba katılacaktır.

Projeler ortak puanlama sistemiyle sıralanacak; siyasi takvim veya törensel görünürlük teknik önceliğin yerine geçemeyecektir.

YATIRIM VE İŞLETME AYRIMI

Altyapı sahibi kamu ile hizmet işletmecisinin görevleri açıkça ayrılacaktır

Kamu stratejik altyapının mülkiyetini ve uzun vadeli kapasite sorumluluğunu koruyabilir; işletme ise kamu işletmesi, belediye veya sözleşmeli işletmeci tarafından yürütülebilir.

İşletmeciye verilen hak, düzenleme ve denetim yetkisi doğurmayacak; tarife, hizmet standardı ve güvenlik yükümlülüğü bağımsız düzenleyici çerçeveye tabi olacaktır.

Sözleşmelerde bakım, yenileme, veri paylaşımı, afet hizmeti, devir koşulu ve kamu zararı açıkça yazılacaktır.

KARAYOLU AĞI

Karayolları yeni yol yapımından önce güvenlik, bakım ve ağ verimliliğine göre yönetilecektir

Karayolları Genel Müdürlüğünün mühendislik ve bölge kapasitesi korunacak; ulusal karayolu varlık yönetimi sistemi içinde yeniden yapılandırılacaktır.

Yeni yol kararından önce mevcut yolun güvenliği, bakım açığı, darboğazı, toplu taşıma ve demiryolu alternatifi incelenecektir.

Yol başarısı asfalt uzunluğuyla değil; ölüm ve yaralanma azalması, seyahat güvenilirliği, bakım kalitesi ve erişim sonucu üzerinden ölçülecektir.

YOL GÜVENLİĞİ

Sıfır can kaybı yaklaşımı bütün karayolu kararlarının temel ölçütü olacaktır

Kaza kara noktaları, hız yönetimi, yol geometrisi, yaya geçişi, motosiklet güvenliği ve ağır taşıt riski ortak veriyle izlenecektir.

Yeni ve yenilenen her yol bağımsız güvenlik denetiminden geçecek; tespit edilen risklerin giderilmesi tamamlanmadan işletmeye alınamayacaktır.

Kaza sonrası inceleme yalnız sürücü kusuruna indirgenmeyecek; yol, araç, denetim ve acil müdahale zinciri birlikte değerlendirilecektir.

DEMİRYOLU ALTYAPISI

Demiryolu altyapısı ülkenin yolcu ve yük omurgası olarak uzun vadeli kapasiteyle yönetilecektir

TCDD’nin hat, sinyalizasyon, elektrifikasyon, istasyon ve trafik yönetimi birikimi kamu altyapı işletmecisi olarak korunacaktır.

Altyapı kapasitesi yolcu ve yük işletmecilerine eşit, şeffaf ve ölçülebilir tahsis kurallarıyla sunulacaktır.

Yeni hat kadar mevcut hattın bakım, hız, emniyet ve bağlantı kalitesi de yatırım programının zorunlu parçası olacaktır.

DEMİRYOLU İŞLETMECİLİĞİ

TCDD Taşımacılık kamu hizmeti işletmecisi olarak altyapı düzenlemesinden ayrılacaktır

Yolcu ve yük taşımacılığı yapan işletmeler aynı altyapı erişim, emniyet ve performans kurallarına tabi olacaktır.

Kamu hizmeti niteliğindeki zarar eden hatlar kapalı mali destekle değil, açık hizmet yükümlülüğü sözleşmesiyle finanse edilecektir.

Dakiklik, sefer iptali, temizlik, erişilebilirlik, müşteri hakkı ve yük teslim süresi düzenli yayımlanacaktır.

RAYLI SİSTEM SANAYİSİ

TÜRASAŞ üretim kapasitesi teknoloji, standardizasyon ve ihracat hedefiyle yeniden konumlandırılacaktır

Kamu siparişleri uzun vadeli araç platformu ve yerlileştirme takvimiyle planlanacak; her proje için farklı ve sürdürülemez ürün ailesi oluşması önlenecektir.

Üretici kuruluş kendi ürününün emniyet onayını veremeyecek; sertifikasyon ve kabul bağımsız teknik düzen içinde yürütülecektir.

Başarı yalnız yerli parça oranıyla değil; güvenilirlik, enerji verimliliği, bakım maliyeti, ihracat ve yaşam döngüsü performansıyla ölçülecektir.

DENİZCİLİK YÖNETİMİ

Deniz ulaştırması bayrak, liman, gemi, insan ve çevre güvenliğini tek sistemde yönetecektir

Denizcilik Genel Müdürlüğünün sicil, gemi adamı, denetim ve uluslararası sözleşme kapasitesi korunacak; hizmet ve denetim süreçleri dijital dosyada birleştirilecektir.

Ticari kolaylık güvenlik standardının önüne geçemeyecek; denetim riske dayalı ve limanlar arasında aynı ölçütle yürütülecektir.

Türk bayrağının güvenilirliği, gemi tutuklanma oranı, kaza, insan kaybı ve eğitim kalitesiyle ölçülecektir.

LİMANLAR VE KIYI YAPILARI

Liman kapasitesi kıyı planı, hinterlant bağlantısı ve kamu yararıyla birlikte ele alınacaktır

Tersaneler ve Kıyı Yapıları kapasitesi; liman, marina, tersane, balıkçı barınağı ve kıyı tesisleri için ortak teknik standart üretecektir.

Yeni liman kararı sadece rıhtım kapasitesine değil, demiryolu-karayolu bağlantısı, şehir trafiği, çevresel sınır ve afet dayanıklılığına dayanacaktır.

Kıyı tahsisi, kapasite kullanımı, ücret ve yatırım yükümlülükleri açık veriyle izlenecektir.

LİMAN BAŞKANLIKLARI

Taşra denizcilik birimleri güçlü saha otoritesi ve ortak standartla çalışacaktır

Bölge liman başkanlıkları gemi hareketi, liman emniyeti, denetim, olay yönetimi ve belge işlemlerini tek operasyon ekranında yürütecektir.

Personel ve teknik kapasite liman trafiği, tehlikeli yük, yolcu sayısı ve risk düzeyine göre dağıtılacaktır.

Yerel kararlar merkezde gecikmeyecek; ancak ulusal güvenlik ve emniyet standardı kişisel yoruma göre değişmeyecektir.

KIYI EMNİYETİ

Kılavuzluk, römorkör, kurtarma ve seyir yardımcıları kamu güvenliği görevi olarak korunacaktır

Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü boğazlar ve riskli deniz alanlarında kesintisiz seyir güvenliği sağlayacaktır.

Ticari gelir hedefi, kurtarma hazırlığı ve kamu güvenliği kapasitesini zayıflatamayacaktır.

Olay müdahale süresi, seyir yardımcılarının çalışırlığı ve kurtarma başarısı düzenli performans göstergesi olacaktır.

HAVACILIK DÜZENLEMESİ

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü işletmecilerden ve altyapı sahibinden bağımsız güvenlik otoritesi olacaktır

Lisans, uçuşa elverişlilik, işletme, havaalanı, eğitim ve güvenlik denetimleri ortak risk sistemiyle yürütülecektir.

Düzenleyici kurum, havaalanı veya havayolu işletmecisinin ticari hedefinden etkilenmeyecek; denetçi rotasyonu ve çıkar çatışması kuralları uygulanacaktır.

Emniyet bulguları, düzeltme süreleri ve sektör performansı güvenliği zedelemeyecek açıklıkta yayımlanacaktır.

HAVAALANI ALTYAPISI

DHMİ havaalanı ve hava seyrüsefer altyapısını kamu hizmeti ve ağ verimliliğiyle yönetecektir

Havaalanı yatırımı yalnız yolcu tahminine değil, bölgesel erişim, alternatif ulaşım, hava sahası kapasitesi ve yaşam döngüsü maliyetine dayanacaktır.

Hava seyrüsefer hizmetleri işletmecilikten muhasebe ve emniyet bakımından ayrılacaktır.

Atıl kapasite, bakım açığı, gecikme ve terminal hizmet kalitesi açık performans raporlarında gösterilecektir.

ULAŞIM EMNİYETİ İNCELEMESİ

Kaza ve ciddi olay incelemesi yatırımcıdan, işletmeciden ve düzenleyiciden bağımsız olacaktır

Ulaşım Emniyeti İnceleme Merkezi kara, demir, deniz ve hava olaylarında cezai sorumluluk değil sistemik neden araştıracaktır.

Merkez doğrudan bağımsız raporlama güvencesine sahip olacak; bulgular kurum hiyerarşisinde değiştirilemeyecektir.

Tavsiyelerin uygulanma durumu kamuya açık izlenecek; aynı nedenin tekrarında sorumlu kurum ayrıca hesap verecektir.

LOJİSTİK VE KOMBİNE TAŞIMACILIK

Yük taşımacılığı kapıdan kapıya verimlilik ve demiryolu-denizyolu payı üzerinden yönetilecektir

Lojistik merkezler, limanlar, demiryolu terminalleri, gümrükler ve sanayi bölgeleri tek koridor planında bağlanacaktır.

Konteyner, soğuk zincir, tehlikeli yük ve şehir içi yük dağıtımı için ortak veri ve hizmet standardı kurulacaktır.

Başarı sadece taşınan tonla değil; süre, maliyet, emisyon, hasar, sınır bekleme ve modlar arası aktarım performansıyla ölçülecektir.

ULAŞTIRMA PİYASASI DÜZENİ

Yetki belgesi sistemi gerçek yeterlik ve hizmet kalitesine bağlanacaktır

Karayolu ve demiryolu taşımacılığında yetkilendirme, mesleki yeterlik, mali kapasite, güvenlik ve veri paylaşımı tek risk hesabında değerlendirilecektir.

Belge sayısını artırmak değil, güvenilir işletme ve adil rekabet oluşturmak esas olacaktır.

Denetim rastgele evrak kontrolünden çıkarılıp ihlal geçmişi, araç, sürücü ve operasyon verisine dayalı hâle getirilecektir.

TEHLİKELİ YÜK GÜVENLİĞİ

Tehlikeli yük zinciri gönderen, taşıyan, terminal ve alıcı boyunca izlenecektir

Karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolundaki kurallar ortak risk sınıflandırması ve dijital yük kaydıyla birleştirilecektir.

Eğitim ve danışmanlık kuruluşlarının yetkilendirilmesi bağımsız sınav ve saha denetimine dayanacaktır.

Kaza hâlinde yük bilgisi acil müdahale birimlerine anında aktarılacak; gizli veya eksik beyan ağır yaptırıma tabi olacaktır.

HABERLEŞME ALTYAPISI

Fiber, uydu, mobil ve posta altyapısı ülkenin temel erişim sistemi olarak planlanacaktır

Haberleşme Genel Müdürlüğü politika ve evrensel hizmet programını yürütecek; piyasa düzenleme ve lisans yetkisi bağımsız düzenleyicide kalacaktır.

Fiber güzergâhları, baz istasyonu altyapısı, uydu kapasitesi ve kamu haberleşmesi ortak ulusal haritada izlenecektir.

Kırsal ve düşük gelirli bölgelerde erişim, sadece ticari talebe bırakılmayacak; ölçülebilir evrensel hizmet yükümlülüğüyle sağlanacaktır.

BTK İLE GÖREV AYRIMI

Politika, yatırım desteği ve bağımsız piyasa düzenlemesi aynı makamda birleşmeyecektir

Ulaştırma Teşkilatı ulusal haberleşme stratejisini ve kamu altyapı programını belirleyecektir.

BTK lisans, rekabet, frekans, tüketici hakkı ve hizmet kalitesi denetimini bağımsız anayasal güvenceyle yürütecektir.

Teşkilat belirli işletmeci lehine düzenleme talimatı veremeyecek; düzenleyici kararlar teknik ve hukuki gerekçeyle açıklanacaktır.

TÜRKSAT

Uydu ve kamu dijital altyapısı stratejik işletme olarak açık görev sözleşmesiyle çalışacaktır

Türksat uydu haberleşmesi, yayın ve kamu bilişim altyapısındaki görevlerini güvenlik, süreklilik ve kapasite hedefleriyle yürütecektir.

Ticari hizmetler ile kamu hizmeti yükümlülüklerinin maliyeti ayrı muhasebeleştirilecektir.

Uydu kapasitesi, kesinti, yerlilik, siber dayanıklılık ve kamu hizmet kalitesi düzenli raporlanacaktır.

PTT

Posta ağı temel kamu erişimi ile ticari faaliyetleri ayrılmış biçimde sürdürecektir

PTT’nin ülke çapındaki fiziksel ağı, kırsal ve dezavantajlı bölgelerde temel posta ve kamu hizmeti erişimi için korunacaktır.

Evrensel hizmetin maliyeti açık sözleşmeyle karşılanacak; ticari faaliyetler bu maliyetin içinde gizlenmeyecektir.

Teslim süresi, kayıp, erişim, şube kapsaması ve vatandaş memnuniyeti ölçülebilir hedeflere bağlanacaktır.

AKILLI ULAŞIM SİSTEMLERİ

Veri, sensör ve yapay zekâ ulaşım ağını güvenli ve verimli işletmenin aracı olacaktır

Trafik, sefer, yük, hava, deniz ve altyapı verileri ortak standartta gerçek zamanlı toplanacaktır.

Algoritmalar güzergâh, kapasite ve bakım kararına destek verecek; hak ve yaptırım doğuran kararlar insan denetimi ve itiraz imkânı olmadan alınamayacaktır.

Kullanılan verinin kaynağı, hata payı ve performansı denetlenebilir olacaktır.

ULUSAL ULAŞIM VERİSİ

Bütün kurumlar aynı tanım, harita ve performans göstergesiyle çalışacaktır

Yol, hat, liman, havaalanı, sefer, trafik, kaza, bakım ve yatırım verileri ortak veri sözlüğünde birleştirilecektir.

Kurumların birbirinden farklı yolcu, yük veya tamamlanma tanımı kullanması önlenecektir.

Kişisel ve ticari sırlar korunurken kamu yatırımı ve hizmet performansı açık veri olarak yayımlanacaktır.

BAKIM VE VARLIK YÖNETİMİ

Yeni proje kadar mevcut altyapının ömrü ve güvenliği de bütçe önceliği olacaktır

Köprü, tünel, yol, ray, liman, havaalanı ve haberleşme tesisleri için dijital varlık sicili tutulacaktır.

Bakım ihtiyacı risk, kullanım ve ekonomik etkiye göre sıralanacak; ertelenen bakım maliyeti bütçede görünür olacaktır.

Yapım bütçesiyle bakım bütçesi birbirine karıştırılmayacak; yüklenici garanti ve kusur sorumluluğu izlenecektir.

AFET DAYANIKLILIĞI

Ulaşım ve haberleşme ağı afet sırasında da temel hizmeti sürdürecek biçimde tasarlanacaktır

Kritik köprü, tünel, liman, havaalanı, demiryolu, veri merkezi ve haberleşme omurgası çoklu tehlike testinden geçirilecektir.

Alternatif güzergâh, yedek enerji, uydu bağlantısı ve acil lojistik kapasitesi bölgesel planlarla hazırlanacaktır.

Afet sonrası önceliklendirme, Afet ve Acil Durum Teşkilatıyla ortak operasyon protokolüne dayanacaktır.

ERİŞİLEBİLİR ULAŞIM

Yaş, engel, gelir veya coğrafya temel hareketlilik hakkını sınırlamayacaktır

İstasyon, terminal, durak, araç, bilet ve dijital hizmetler evrensel tasarım standardına tabi olacaktır.

Erişilebilirlik yalnız bina girişinde değil, yolculuğun başlangıcından varışına kadar kesintisiz zincir olarak denetlenecektir.

Eksiklikler süreli iyileştirme planına bağlanacak; kamu desteği alan işletmeci erişilebilirlik yükümlülüğünden kaçamayacaktır.

YOLCU HAKLARI

Gecikme, iptal, bagaj ve bilgilendirme hakları bütün ulaşım türlerinde ortak tabana kavuşacaktır

Havayolu, demiryolu, denizyolu ve şehirler arası taşımada asgari yolcu hakkı tek çerçevede tanımlanacaktır.

İşletmeci gecikme ve iptali zamanında bildirecek; iade ve tazmin süreçleri otomatik ve izlenebilir olacaktır.

Şikâyetlerin sonucu, tekrar eden ihlaller ve yaptırımlar kamuya açık performans göstergesine dönüşecektir.

KENTSEL ULAŞIM İLİŞKİSİ

Merkez ulusal standart ve ana ağdan, belediye yerel hareketlilikten sorumlu olacaktır

Belediyeler toplu taşıma, yerel yol, bisiklet, yaya ve otopark politikasını şehir planıyla birlikte yürütecektir.

Teşkilat şehirler arası ve bölgesel bağlantıyı, teknik güvenlik standardını ve birlikte çalışabilirliği sağlayacaktır.

Merkez yerel işletme kararına keyfî müdahale edemeyecek; belediye de ulusal ağ ve güvenlik standardını zayıflatamayacaktır.

BÖLGE TEŞKİLATI

Bölge müdürlükleri dosya aktaran ara kademe değil, teknik koordinasyon ve denetim merkezi olacaktır

Mevcut bölge müdürlükleri ulaşım koridorları, proje yoğunluğu, nüfus ve risk temelinde yeniden sınırlandırılacaktır.

Karayolu, demiryolu, lojistik, haberleşme ve erişilebilirlik uzmanları ortak bölge ekiplerinde çalışacaktır.

Merkez strateji ve standardı koyacak; bölge birimi saha kararını süreli yetkiyle uygulayacaktır.

ARAŞTIRMA VE YENİLİK

Ulaştırma araştırmaları gösteri projesi değil ölçülebilir teknoloji ve politika üretimi yapacaktır

Araştırma merkezi; malzeme, enerji, otomasyon, lojistik, yapay zekâ, güvenlik ve insan davranışı alanlarında programlı çalışma yürütecektir.

Üniversite ve sektör projeleri açık çağrı, bağımsız değerlendirme ve sonuç paylaşımıyla desteklenecektir.

Başarısız denemeler saklanmayacak; tekrar maliyetini azaltmak için sonuç ve veri yayımlanacaktır.

KAMULAŞTIRMA VE MÜLKİYET

Altyapı için mülkiyet sınırlaması son çare, adil bedel ve açık güzergâh hesabına dayanacaktır

Güzergâh seçenekleri kamulaştırma, yerleşim, tarım ve çevre etkileriyle karşılaştırılacaktır.

Vatandaş değerleme verisine, haritaya, ödeme takvimine ve itiraz yoluna kolayca erişecektir.

Acele kamulaştırma olağan yatırım aracına dönüşmeyecek; yalnız kanunda tanımlı zorunlu ve acil durumlarda kullanılacaktır.

KAMU-ÖZEL İŞBİRLİĞİ

Garanti ve uzun vadeli yükümlülükler bütçe dışı görünmez borç hâline getirilemeyecektir

Yap-işlet-devret ve benzeri modellerde talep tahmini, garanti, kur riski, devir koşulu ve toplam kamu maliyeti sözleşme öncesinde açıklanacaktır.

Sözleşme değişiklikleri aynı şeffaflıkla yayımlanacak; ticari sır kamu yükümlülüğünü gizleme gerekçesi olmayacaktır.

Model seçimi klasik kamu yatırımıyla karşılaştırmalı değer analizi sonucunda yapılacaktır.

İHALE VE PROJE YÖNETİMİ

Büyük altyapı projeleri kapsam, süre ve maliyet değişiklikleriyle birlikte izlenecektir

Her proje için tek sorumlu ekip, temel takvim, risk kaydı ve bağımsız teknik kontrol bulunacaktır.

İhale sonrası kapsam değişikliği, fiyat farkı ve süre uzatımı gerekçeleri standart formatta açıklanacaktır.

Tamamlanma yalnız fiziksel kabul değil, güvenlik, kapasite ve hizmet performansı doğrulandıktan sonra gerçekleşecektir.

ÇEVRE VE İKLİM SINIRI

Ulaşım yatırımı çevresel izin ve iklim hesabından muaf olmayacaktır

Çevre, İklim ve Doğal Varlıklar Teşkilatı çevresel etki ve ekolojik sınırı bağımsız olarak değerlendirecektir.

Ulaştırma Teşkilatı proje alternatiflerini emisyon, enerji, arazi ve gürültü etkileriyle birlikte sunacaktır.

Kendi yatırımına çevresel uygunluk veremeyecek; azaltım ve telafi yükümlülüklerini proje bütçesine dahil edecektir.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ

Ulaşım sistemi yakıt tüketimini ve dışa bağımlılığı azaltan mod dengesine yöneltilecektir

Demiryolu ve denizyolu yük payı, toplu taşıma, elektrifikasyon ve verimli filo politikaları birlikte yürütülecektir.

Elektrikli araç altyapısı şebeke kapasitesi, standart, güvenlik ve bölgesel erişimle planlanacaktır.

Enerji sonucu yalnız araç teknolojisiyle değil, toplam yolculuk ve yük zincirinin verimliliğiyle ölçülecektir.

ULUSLARARASI KORİDORLAR

Türkiye transit geçiş noktası değil yüksek katma değerli lojistik merkez olarak konumlandırılacaktır

Uluslararası kara, demir, deniz ve hava koridorları liman, gümrük, lojistik merkez ve üretim bölgeleriyle birlikte planlanacaktır.

Geçiş anlaşmaları yalnız hacim hedefiyle değil güvenlik, süre, ücret, veri paylaşımı ve yerli hizmet payıyla değerlendirilecektir.

Dış politika, ticaret ve ulaştırma kurumları tek devlet görüşüyle hareket edecektir.

İNSAN KAYNAĞI VE LİYAKAT

Mühendislik, işletme, düzenleme ve denetim görevleri açık kariyer sistemiyle yürütülecektir

Mühendis, kaptan, pilot, hava trafik uzmanı, lojistikçi, ekonomist, hukukçu, veri uzmanı ve denetçi görev tanımına uygun sınavla seçilecektir.

Terfi; mesleki yeterlik, saha deneyimi, etik kayıt, proje sonucu ve sürekli eğitim üzerinden yapılacaktır.

Düzenlenen işletmeyle görev sırasında ve sonrasında çıkar ilişkisine karşı bildirim, çekilme ve bekleme süresi uygulanacaktır.

BÜTÇE VE KAYNAK DAĞILIMI

Kaynaklar koridor ihtiyacı, güvenlik açığı, bakım riski ve bölgesel erişime göre dağıtılacaktır

Karayolu, demiryolu, denizcilik, havacılık ve haberleşme bütçeleri ortak yatırım programında karşılaştırılacaktır.

Bölgesel kaynak dağılımı nüfus, üretim, erişim yoksunluğu, afet riski ve mevcut kapasite göstergelerine dayanacaktır.

Harcanan para değil, güvenlik, süre, kapasite, erişim ve ekonomik bağlantı sonucu esas alınacaktır.

DENETİM VE HESAP VERME

Teşkilat hem mali işlemlerinden hem ulaşım sisteminde doğan sonuçlardan sorumlu olacaktır

Sayıştay mali ve performans denetimi yapacak; TBMM politika, bütçe ve büyük proje hesabını soracaktır.

İdari yargı işlemleri; bağımsız emniyet incelemesi kazaları; iç denetim ihale, veri ve çıkar çatışması risklerini inceleyecektir.

Yıllık rapor proje sayısı yerine güvenlik, dakiklik, bakım, erişilebilirlik, maliyet ve kullanıcı memnuniyetini açıklayacaktır.

KURUMLAR ARASI SINIRLAR

Ulaştırma zincirindeki her kurumun görevi yazılı ve denetlenebilir biçimde ayrılacaktır

Devlet Planlama Teşkilatı uzun vadeli yatırım çerçevesini; Çevre Teşkilatı ekolojik sınırı; Şehircilik Teşkilatı yerleşim bağlantısını; Afet Teşkilatı kriz koordinasyonunu belirleyecektir.

Ulaştırma Teşkilatı ağ planı, altyapı standardı ve kamu yatırımını yürütür; bağımsız düzenleyiciler piyasa ve güvenlik denetimini yapar.

Görüş süreleri, veri standardı ve uyuşmazlık çözümü kanunda belirlenir; belirsizlik fiilî yetki genişletme gerekçesi olamaz.

GEÇİŞ PLANI

Mevcut bakanlık ve bağlı kuruluşlardan yeni düzene geçiş üç aşamada yapılacaktır

İlk aşamada görev, personel, bütçe, taşınmaz, sözleşme, veri, lisans ve altyapı envanteri çıkarılacaktır. Politika, işletme, düzenleme ve emniyet incelemesi görevlerinin ayrım haritası hazırlanacaktır.

İkinci aşamada merkez birimleri sonuç alanlarına göre birleştirilecek; KGM, TCDD, DHMİ, Kıyı Emniyeti, TÜRASAŞ, Türksat ve PTT için açık kamu hizmeti ve performans sözleşmeleri kurulacaktır.

Üçüncü aşamada ortak ulaşım verisi, varlık yönetimi, proje önceliklendirme, yolcu hakkı ve bağımsız emniyet denetimi tam yürürlüğe girecektir. Kazanılmış haklar korunacak ve hizmet kesintisi oluşmayacaktır.

VATANDAŞIN HAYATINDAKİ SONUÇ

Yolculuk ve erişim daha güvenli, öngörülebilir, bağlantılı ve hesap verilebilir olacaktır

Vatandaş sefer, gecikme, yol durumu, erişilebilirlik, ücret ve başvuru bilgisini tek sistemde görebilecektir. Ulaşım türleri arasında aktarma ve bilet bilgisi anlaşılır hâle gelecektir.

Üretici yükünün hangi koridorda, ne kadar sürede ve hangi maliyetle taşınacağını öngörebilecek; yatırımcı altyapı kararlarının açık plana dayandığını bilecektir.

Devletin başarısı açılan yol veya yapılan terminal sayısıyla değil; azalan can kaybı, kısalan güvenilir yolculuk, güçlü lojistik, kesintisiz haberleşme ve ülkenin her yerine adil erişimle ölçülecektir.