ADİL TİCARET • GÜVENLİ SINIR • KORUNAN TÜKETİCİ

Ticaret, Gümrük ve Tüketici Güvenliği Teşkilatı

Ticaretin hızını, sınırın güvenliğini, ürünün izlenebilirliğini ve tüketicinin hakkını aynı devlet düzeninde buluşturacaktır.

Bu sayfa mevcut Ticaret Bakanlığının gümrük, gümrük muhafaza, iç ticaret, ihracat, ithalat, uluslararası anlaşmalar, hizmet ticareti, serbest bölgeler, ürün güvenliği, tüketici koruma, esnaf ve kooperatifçilik kapasitesini baştan ele alır. Gümrük ve dış ticaret bölge müdürlükleri, ticaret il müdürlükleri, serbest bölge müdürlükleri ve yurtdışı ticaret teşkilatını tek sorumluluk haritasına yerleştirir. Ticaret politikası, sınır işlemi, kaçakçılıkla mücadele, piyasa gözetimi, ürün güvenliği, tüketici uyuşmazlığı ve bağımsız rekabet denetimini birbirinden ayırarak hızlı fakat keyfî olmayan, güvenli fakat ticareti kilitlemeyen ve tüketiciyi korurken dürüst işletmeyi de güvenceye alan yeni kurumsal düzeni kurar.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Ticaret düzeni, sınır yönetimi, piyasa gözetimi ve tüketici koruması çok sayıda işlem hattı içinde parçalanmaktadır

Tacir, esnaf, ihracatçı, ithalatçı ve tüketici aynı ekonomik zincirin farklı taraflarıdır; buna rağmen kayıt, izin, kontrol, denetim ve başvuru süreçleri çoğu zaman ayrı sistemlerde yürümektedir.

Gümrük kapısında başlayan bir ürün güvenliği riski, iç piyasaya girdikten sonra başka bir kurumun dosyasına dönüşebilmekte; yanıltıcı satış, güvensiz ürün, haksız ticari uygulama ve tüketici zararı arasında kesintisiz takip kurulamamaktadır.

Yeni teşkilat dış ticaretten iç piyasaya kadar tek izlenebilirlik zinciri kuracak; ancak düzenleme, işlem, kolluk, teknik denetim ve uyuşmazlık çözümü görevlerini aynı elde toplamayacaktır.

SORUNUN KÖKÜ

Politika belirleyen, izin veren, kontrol eden, yaptırım uygulayan ve itirazı inceleyen makamların sınırları yeterince görünür değildir

Aynı idari yapı hem ticareti kolaylaştırmak hem ithalatı denetlemek hem piyasa aktörünü cezalandırmak hem de tüketicinin başvurusunu sonuçlandırmakla görevlendirildiğinde öncelik çatışması oluşabilir.

Gümrükte hız hedefi güvenlikten, piyasa büyümesi tüketici hakkından, ihracat desteği ise şeffaf rekabetten üstün tutulduğunda kamu yararı dengesi bozulur.

Yeni model her kararın sahibini, denetleyenisini, itiraz makamını ve yargı yolunu açıkça ayıracak; kurum başarısını yalnız işlem hacmiyle değil güven, hız, adalet ve zarar önleme sonuçlarıyla ölçecektir.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat ticaret politikasını ve gümrük idaresini yürütür; yasama, yargı ve bağımsız rekabet denetimini devralmaz

TBMM gümrük, dış ticaret, tüketici hakkı, ürün güvenliği, şirketler, e-ticaret ve piyasa düzenine ilişkin kanunları çıkarır; bütçeyi kabul eder ve uygulamayı denetler.

Başbakan genel yürütme, ekonomik politika uyumu ve kurumlar arası koordinasyondan sorumludur. Teşkilat bu çerçevede kanunları uygular, sınır ticaretini yönetir ve piyasa güvenliğini sağlar.

Rekabet Kurumu bağımsız kalır; mahkemeler ve tüketici yargısı idarenin yerine geçmez. Teşkilatın bütün işlemleri gerekçeli, süreli ve yargı denetimine açık olacaktır.

YENİ KURUMSAL MİMARİ

Makam merkezli yapı yerine dokuz ana hizmet sistemi kurulacaktır

Merkez teşkilatı; Gümrük İşlemleri, Gümrük Muhafaza ve Risk, Dış Ticaret, İç Ticaret ve Şirketler, Tüketici Güvenliği, Ürün Güvenliği, Dijital Ticaret, Serbest Bölgeler ve Ticari Diplomasi ana hizmet sistemlerinden oluşacaktır.

Strateji, hukuk, veri, insan kaynağı, bütçe, laboratuvar koordinasyonu, iç denetim ve uluslararası uyum birimleri destek görevi yürütecek; ana hizmet birimlerinin yerine karar vermeyecektir.

Her birimin yetkisi, veri erişimi, performans ölçüsü ve başka kurumlarla sınırı kanunda açıkça tanımlanacaktır.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Başkan ticaret, gümrük, kamu yönetimi ve kurumlar arası koordinasyon deneyimiyle seçilecektir

Başkanın büyük ölçekli kamu yönetimi, dış ticaret, gümrük, piyasa düzenleme veya tüketici koruma alanlarında doğrulanabilir yöneticilik deneyimi bulunacaktır.

Göreve başlamadan önce şirket ortaklıkları, danışmanlıklar, sektör bağları ve yakın çıkar ilişkileri açıklanacak; gereken dosyalarda çekilme kuralı uygulanacaktır.

Başkan yıllık hedefleri, gümrük performansını, piyasa güvenliği sonuçlarını, tüketici zararlarını ve büyük yaptırım kararlarını TBMM’ye ve kamuoyuna açıklayacaktır.

GÜMRÜK İŞLEMLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Eşya, taşıt ve yolcu işlemleri tek standartla, risk esaslı ve öngörülebilir biçimde yürütülecektir

Gümrük beyannamesi, tarife, kıymet, menşe, transit, antrepo, geçici ithalat ve ihracat süreçleri ortak işlem mimarisinde birleştirilecektir.

Her kapı ve idare aynı mevzuatı aynı yorumla uygulayacak; farklı uygulama oluştuğunda merkezî içtihat ve hızlı düzeltme sistemi çalışacaktır.

Fiziksel kontrol her işlem için değil doğrulanabilir risk ölçütleriyle yapılacak; düşük riskli ticaret hızlanırken yüksek riskli işlem daha derin incelenecektir.

TEK PENCERE GÜMRÜK

Ticaret erbabı aynı belgeyi birden fazla kamu kurumuna sunmayacaktır

İzin, uygunluk, sağlık, güvenlik, menşe ve taşıma belgeleri ortak gümrük penceresinde doğrulanacaktır.

Belgenin asıl sahibi olan kurum kararından sorumlu kalacak; gümrük sistemi yalnız güvenli veri alışverişini ve işlem akışını sağlayacaktır.

Başvurunun hangi kurumda beklediği, eksik bilginin ne olduğu ve yasal sonuç süresi kullanıcı tarafından izlenebilecektir.

GÜMRÜK TARİFESİ VE SINIFLANDIRMA

Eşyanın tarife kodu kişiye veya kapıya göre değişmeyecektir

Bağlayıcı tarife bilgisi, emsal kararlar, laboratuvar görüşleri ve sınıflandırma gerekçeleri ortak veri tabanında yayımlanacaktır.

Aynı özellikteki mala farklı tarife uygulanmasını önlemek için otomatik emsal kontrolü ve uzman kurul incelemesi kurulacaktır.

Ticari sırlar korunacak; ancak hukuki yorum ve genel sınıflandırma ilkeleri herkesin erişimine açık olacaktır.

KIYMET VE MENŞE GÜVENCESİ

Vergi kaybı ile dürüst ticaretin gecikmesi aynı risk sistemi içinde dengelenecektir

Gümrük kıymeti ve menşe kontrolleri yalnız düşük fiyat şüphesine değil sektör, tedarik zinciri, geçmiş uyum ve belge tutarlılığına dayanacaktır.

İdare keyfî referans fiyatla işlem kuramayacak; ek inceleme gerekçesini ve kullanılan veriyi yükümlüye açıklayacaktır.

Sahte menşe, dampingden kaçınma ve tercihli rejim suistimali için uluslararası veri paylaşımı güçlendirilecektir.

SONRADAN KONTROL

Ticaret kapıda yığılmayacak, uygun işletmeler işlem sonrasında denetlenecektir

Kayıtları düzenli, iç kontrolü güçlü ve geçmiş uyumu yüksek işletmeler için fiziksel sınır kontrolü azaltılacaktır.

Sonradan kontrol ekipleri şirketin muhasebe, tedarik, menşe ve gümrük kayıtlarını risk esaslı inceleyecektir.

Denetim planı ile tahsilat hedefi birbirinden ayrılacak; personel daha fazla ceza yazmaya göre ödüllendirilmeyecektir.

YETKİLENDİRİLMİŞ YÜKÜMLÜ

Dürüst ticaret yapan işletme güven karşılığında ölçülebilir kolaylık kazanacaktır

Yetkilendirme yalnız şirket büyüklüğüne değil mali yeterlik, güvenlik, kayıt doğruluğu ve geçmiş uyuma dayanacaktır.

Kolaylıklar açık biçimde tanımlanacak; statü düzenli olarak yeniden değerlendirilecektir.

Statünün askıya alınması veya iptali gerekçeli olacak ve hızlı itiraz yolu bulunacaktır.

GÜMRÜK MUHAFAZA

Sınır güvenliği ile ticaret işlemi ayrı komuta ve kayıt zincirlerinde yürütülecektir

Gümrük muhafaza; gümrüklü alanlarda eşya, taşıt ve kişi hareketinin güvenliğini, kaçakçılık riskini ve adli olayların ilk müdahalesini yürütecektir.

Beyannameyi sonuçlandıran memur ile kaçakçılık soruşturması yürüten ekip aynı karar zincirinde olmayacaktır.

Adli şüphe doğduğunda delil güvenliği korunacak, dosya gecikmeden savcılık ve yetkili kolluk makamına aktarılacaktır.

RİSK ANALİZ MERKEZİ

Kontrol kararları kişisel kanaat yerine güncel veri ve açıklanabilir risk ölçütlerine dayanacaktır

Merkez; beyan, taşıma, şirket geçmişi, uluslararası uyarı, ürün riski ve kaçakçılık yöntemlerini birlikte değerlendirecektir.

Risk kuralları ticari aktöre açıklanmayacak kadar hassas olabilir; ancak ayrımcılık üretmediği, düzenli test edildiği ve insan denetimine tabi olduğu bağımsız biçimde doğrulanacaktır.

Yanlış pozitif üreten kurallar hızla düzeltilecek; aynı yükümlünün sürekli gereksiz kontrole düşmesi önlenecektir.

GÜMRÜK LABORATUVARLARI

Teknik tahlil hızlı, izlenebilir ve itiraza açık olacaktır

Laboratuvarlar akreditasyon, numune zinciri, cihaz kalibrasyonu ve uzman yeterliği bakımından ortak standarda bağlanacaktır.

Numunenin kim tarafından, ne zaman ve hangi yöntemle incelendiği dijital kayda alınacaktır.

Yükümlünün bağımsız karşı analiz isteme ve yönteme itiraz etme hakkı bulunacaktır.

SINIR KAPILARI VE LOJİSTİK AKIŞ

Kapı kapasitesi araç kuyruğu oluştuktan sonra değil veriyle önceden yönetilecektir

Kara, hava, deniz ve demiryolu kapılarında işlem süresi, yoğunluk, muayene kapasitesi ve altyapı arızaları anlık izlenecektir.

Randevu, ön bildirim ve taşıma koridoru sistemleriyle araç ve yük akışı dengelenecektir.

Kapı yatırımları yalnız bina büyüklüğüne değil ticaret hacmi, güvenlik riski, bekleme maliyeti ve komşu ülke kapasitesine göre planlanacaktır.

DIŞ TİCARET POLİTİKASI

İhracat ve ithalat kararları kısa vadeli rakamdan çok üretim gücü, rekabet ve tedarik güvenliğiyle kurulacaktır

Dış ticaret stratejisi sektör, ürün, ülke, teknoloji, enerji ve lojistik bağımlılıklarını birlikte değerlendirecektir.

İthalat kısıtlaması veya ihracat desteği için amaç, süre, etki ölçüsü ve çıkış koşulu önceden belirlenecektir.

Politika kararları belirli şirketi korumak için değil, açık kamu yararı ve ölçülebilir ekonomik gerekçeyle alınacaktır.

İHRACAT GELİŞTİRME

Kamu desteği yalnız başvuru sayısına değil kalıcı pazar ve katma değer sonucuna bağlanacaktır

Pazar araştırması, markalaşma, tasarım, e-ihracat, fuar, lojistik ve finansman destekleri tek strateji içinde yürütülecektir.

Destek alan işletmenin ihracat sürekliliği, yerli katma değeri, yeni pazar kazanımı ve verimlilik sonucu izlenecektir.

Aynı faaliyet için birden fazla kurumdan mükerrer destek alınması ortak veri sistemiyle önlenecektir.

İTHALAT POLİTİKASI

İthalat denetimi yerli üreticiyi koruma bahanesiyle tüketiciyi pahalı ve güvensiz ürüne mahkûm etmeyecektir

İthalat önlemleri haksız rekabet, güvenlik, stratejik bağımlılık ve arz sürekliliği bakımından ayrı ayrı gerekçelendirilecektir.

Tedbirin fiyat, kalite, üretim, istihdam ve tüketici üzerindeki etkisi düzenli olarak ölçülecektir.

Koruma süresi sınırsız olmayacak; yerli sektörün dönüşüm ve verimlilik yükümlülüğü bulunacaktır.

TİCARET POLİTİKASI SAVUNMA ARAÇLARI

Damping, sübvansiyon ve korunma önlemleri bağımsız teknik soruşturmayla uygulanacaktır

Soruşturma birimi sektör baskısından uzak çalışacak; delil, zarar ve nedensellik analizini yayımlayacaktır.

İthalatçı, ihracatçı, yerli üretici ve kullanıcı sektör görüşleri eşit usulle alınacaktır.

Nihai karar süreli olacak; piyasa koşulları değiştiğinde ara gözden geçirme yapılacaktır.

ULUSLARARASI ANLAŞMALAR

Ticaret anlaşmaları tek devlet görüşü, etki analizi ve TBMM denetimiyle hazırlanacaktır

Mal, hizmet, yatırım, veri, kamu alımı, fikrî hak ve sürdürülebilirlik hükümleri aynı müzakere çerçevesinde değerlendirilecektir.

Anlaşma öncesinde sektör, bölge, tüketici, kamu geliri ve stratejik bağımlılık etkileri açıklanacaktır.

Müzakere yetkisi yürütmede kalırken onay ve temel yükümlülükler anayasal usule göre TBMM’nin bilgisi ve denetimine sunulacaktır.

TİCARİ DİPLOMASİ VE YURTDIŞI AĞI

Ticaret müşavirlikleri rapor üreten değil sonuç takip eden saha birimleri olacaktır

Yurtdışı teşkilatı pazar erişimi, mevzuat engeli, yatırım fırsatı, şirket sorunu ve tedarik riski hakkında doğrulanabilir saha bilgisi üretecektir.

Şirket talepleri tek kayıt sisteminde izlenecek; kişisel ilişkiyle öncelik verilemeyecektir.

Performans yalnız görüşme sayısıyla değil çözülen engel, kazanılan pazar ve kamuya aktarılan nitelikli bilgiyle ölçülecektir.

HİZMET TİCARETİ

Dijital, lojistik, sağlık, eğitim, yaratıcı ve mesleki hizmetler ayrı uzmanlıkla desteklenecektir

Hizmet ihracatında fiziksel mal ticaretinden farklı veri, lisans, tanıma, hareketlilik ve ödeme sorunları dikkate alınacaktır.

Destek ve müzakere birimleri sektörün düzenleyici engellerini haritalandıracaktır.

Kamu desteği uluslararası standart, insan kaynağı ve kalıcı müşteri ağı üretmeyen tanıtım harcamasına dönüşmeyecektir.

SERBEST BÖLGELER

Serbest bölgeler vergi ayrıcalığı alanı değil üretim, ihracat ve teknoloji kümelenmesi olarak yönetilecektir

Her bölge için sektör odağı, altyapı kapasitesi, istihdam niteliği, ihracat ve yerli tedarik hedefi belirlenecektir.

Bölge işletmecisi ile kamu denetimi ayrılacak; arazi, ruhsat, gümrük ve teşvik işlemleri açık kayda bağlanacaktır.

Beklenen ekonomik sonucu üretmeyen ayrıcalıklar otomatik olarak sürmeyecek, dönemsel etki değerlendirmesine tabi olacaktır.

İÇ TİCARET VE ŞİRKETLER

Şirket kuruluşundan tasfiyeye kadar ticari hayat tek ve güvenilir kayıt düzeninde yürütülecektir

Ticaret sicili, şirket yetkileri, temsil, ortaklık, birleşme, bölünme, tasfiye ve iflasla bağlantılı kayıtlar birlikte çalışabilir hâle getirilecektir.

Kamuya açık olması gereken şirket bilgisi ücretsiz ve makinece okunabilir biçimde sunulacak; kişisel ve ticari sır korunacaktır.

Sahte şirket, paravan ortaklık ve yetkisiz temsil riskleri kimlik ve faydalanıcı sahiplik doğrulamasıyla azaltılacaktır.

TİCARET SİCİLİ

Sicil kaydı yalnız belge deposu değil hukuki güven altyapısı olacaktır

Sicil işlemlerinde oda, noter ve kamu kurumları arasındaki tekrarlar azaltılacaktır.

Her değişiklik zaman damgası, yetkili kişi ve dayanak belgeyle izlenebilir olacaktır.

Yanlış veya hileli kayıt için hızlı tedbir, düzeltme ve yargıya erişim yolu kurulacaktır.

ESNAF VE SANATKÂR POLİTİKASI

Esnaf desteği geçici kredi değil verimlilik, dijitalleşme ve mahalle ekonomisi politikası olacaktır

Esnafın kuruluş, ruhsat, vergi, sosyal güvenlik ve mesleki kayıt süreçleri sadeleştirilecektir.

Destekler sektörün gerçek ihtiyacına, gelir dalgalanmasına, dijital dönüşüme ve yerel hizmet değerine göre tasarlanacaktır.

Meslek kuruluşlarının kamu yetkileri şeffaf aidat, seçim, denetim ve üye hizmeti kurallarına bağlanacaktır.

KOOPERATİFÇİLİK

Kooperatifler kapalı yönetim ve zayıf denetimden çıkarılarak ortakların gerçek ekonomik aracına dönüştürülecektir

Kuruluş, genel kurul, mali tablo, yönetici sorumluluğu ve ortak bilgi hakkı ortak dijital sistemde izlenecektir.

Kooperatif türüne göre tarım, konut, üretim, kadın emeği ve tüketim alanlarında ilgili teşkilatlarla görev paylaşımı kurulacaktır.

Denetim yalnız şekil kontrolü olmayacak; ortakların malvarlığı, oy hakkı ve ekonomik payı korunacaktır.

DİJİTAL TİCARET

E-ticaret pazaryerleri büyüklükleri oranında şeffaflık ve sorumluluk taşıyacaktır

Platformun satıcı sıralaması, reklamı, komisyonu, kampanyası ve kendi ürünüyle rekabeti açık kurallara bağlanacaktır.

Satıcı kimliği, ürün kaynağı, teslimat, iade ve şikâyet bilgileri tüketici tarafından kolayca görülecektir.

Platform düzenlemesi rekabet alanını devralmayacak; Rekabet Kurumu ile veri ve görev sınırı açık biçimde kurulacaktır.

TİCARİ ELEKTRONİK İLETİLER

Vatandaşın iletişim izni açık, geri alınabilir ve ispatlanabilir olacaktır

Ticari ileti onayı hizmet şartına gizlenemeyecek ve farklı amaçlar tek kutuda birleştirilemeyecektir.

Vatandaş bütün izinlerini tek yerden görebilecek ve anında geri çekebilecektir.

İhlal denetimi yalnız şikâyete bağlı kalmayacak; yoğun ve sistematik gönderimler risk esaslı incelenecektir.

TÜKETİCİ GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Tüketicinin sağlık, güvenlik ve ekonomik çıkarı tek koruma zinciri içinde ele alınacaktır

Genel Müdürlük sözleşme, satış, reklam, abonelik, kredi bağlantılı işlem, mesafeli satış ve satış sonrası hizmet kurallarını uygulayacaktır.

Politika geliştiren birim ile bireysel uyuşmazlığı karara bağlayan heyetler arasında idari ve işlevsel ayrım kurulacaktır.

Başarı, yazılan ceza sayısıyla değil önlenen zarar, hızlı telafi, tekrar eden ihlal ve tüketici güveniyle ölçülecektir.

TÜKETİCİ SÖZLEŞMELERİ

Uzun metin içinde saklanan ağır şartlar geçerli koruma sayılmayacaktır

Fiyat, süre, cayma, fesih, yenileme, ek ücret ve teminat gibi temel şartlar kısa ve anlaşılır özetle sunulacaktır.

Tüketici aleyhine tek taraflı değişiklik, otomatik uzatma ve zorlaştırılmış fesih denetlenecektir.

Standart sözleşmelerde yaygın haksız şart tespit edildiğinde yalnız başvuran kişi değil bütün tüketiciler korunacaktır.

REKLAM VE TİCARİ UYGULAMA DENETİMİ

Yanıltıcı reklam, sahte indirim ve gizli yönlendirme hızlı biçimde durdurulacaktır

Reklam Kurulu benzeri karar sistemi uzmanlık, gerekçe ve hızlı tedbir kapasitesiyle güçlendirilecektir.

Dijital reklam, influencer tanıtımı, kişiselleştirilmiş fiyat ve karanlık tasarım kalıpları açık denetim alanına alınacaktır.

Düzeltme kararı yalnız para cezasıyla sınırlı kalmayacak; reklamın kaldırılması, tüketicinin bilgilendirilmesi ve zararın telafisi sağlanacaktır.

TÜKETİCİ HAKEM HEYETLERİ

Uyuşmazlık çözümü teşkilatın idari baskısından uzak, uzman ve erişilebilir olacaktır

Heyetlerin sekretaryası kamu tarafından sağlanacak; karar üyeleri dosya bazında bağımsız hareket edecektir.

Başvuru, delil, bilirkişi, karar ve tebligat süreci tek sistemden izlenecek; benzer dosyalarda tutarlı karar sağlanacaktır.

Parasal sınırlar düzenli güncellenecek; tarafların mahkemeye başvuru hakkı korunacaktır.

TOPLU TÜKETİCİ ZARARI

Aynı ihlal binlerce kişiyi etkilediğinde herkesin ayrı ayrı başvurması beklenmeyecektir

Yaygın ayıp, haksız ücret, yanlış faturalama veya veriyle yönlendirilen satış uygulaması toplu dosya olarak incelenecektir.

İdare, tüketici örgütleri ve yetkili kurumlar toplu telafi planı isteyebilecektir.

Tazminat ve yargısal karar yetkisi mahkemede kalacak; idare zararın hızla giderilmesini sağlayan uzlaşma ve düzeltme araçlarını kullanacaktır.

ÜRÜN GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ürün sınırdan mağazaya ve dijital pazaryerine kadar tek kimlikle izlenecektir

İthalat denetimi, piyasa gözetimi, teknik mevzuat, uygunluk değerlendirmesi ve geri çağırma bilgisi ortak ürün güvenliği sisteminde birleşecektir.

Sektörel teknik yetki sağlık, tarım, sanayi, yapı ve ulaştırma kurumlarında kalabilir; Teşkilat ortak risk, bildirim, veri ve sınır kontrolünü koordine edecektir.

Ürünün üreticisi, ithalatçısı, dağıtıcısı ve platformu kendi rolü ölçüsünde sorumlu olacaktır.

TAREKS DÖNÜŞÜMÜ

İthalatta ürün denetimi belge yükleme sistemi değil öğrenen ve denetlenebilir risk motoru olacaktır

TAREKS benzeri sistemler ürün, firma, ülke, geçmiş uygunsuzluk, test sonucu ve uluslararası uyarıları birlikte değerlendirecektir.

Risk modeli düzenli doğrulanacak; güvenli ürünü gereksiz bekleten ve tehlikeli ürünü kaçıran kurallar düzeltilecektir.

Algoritmik seçim insan denetimini ortadan kaldırmayacak; işlem sahibinin gerekçe ve itiraz hakkı bulunacaktır.

PİYASA GÖZETİMİ

Denetim görünür mağazayla sınırlı kalmayacak, çevrimiçi ve sınır ötesi satışları da kapsayacaktır

Denetim ekipleri riskli ürün grubu, tüketici şikâyeti, kaza verisi ve laboratuvar sonucuna göre yıllık plan yapacaktır.

Numune, test, tedbir, yaptırım ve geri çağırma aşamaları aynı dosyada izlenecektir.

Farklı kamu kurumlarının piyasa gözetimi sonuçları ortak veri tabanında birleştirilecektir.

ÜRÜN GERİ ÇAĞIRMA

Tehlikeli ürünün piyasadan çekilmesi duyuru yayımlamakla tamamlanmış sayılmayacaktır

Üretici ve ithalatçı satılan ürünlere ulaşmak, tüketiciyi doğrudan bilgilendirmek ve ücretsiz çözüm sunmakla yükümlü olacaktır.

Geri çağırma oranı, ulaşılamayan ürün ve devam eden risk kamuya açıklanacaktır.

Yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmeye satış durdurma, zorunlu toplama ve mali teminat yaptırımları uygulanacaktır.

UYGUNLUK DEĞERLENDİRMESİ

Test ve belgelendirme kuruluşları müşterisinin baskısından bağımsız çalışacaktır

Akreditasyon, yetkilendirme, gözetim ve piyasa denetimi rolleri birbirinden ayrılacaktır.

Sahte belge, yetersiz test ve çıkar çatışması için ortak doğrulama sistemi kurulacaktır.

Helal Akreditasyon Kurumu gibi özel alan kurumlarının yetkisi korunacak; genel ürün güvenliği zinciriyle veri uyumu sağlanacaktır.

FİYAT VE PİYASA ŞEFFAFLIĞI

Devlet fiyat belirleyen değil piyasa bozukluğunu erken gören ve haksız uygulamayı kanıtla denetleyen kurum olacaktır

Temel ürünlerde fiyat, stok, maliyet, ithalat ve dağıtım göstergeleri erken uyarı amacıyla izlenecektir.

Fiyat artışı tek başına ihlal sayılmayacak; kartel, stok manipülasyonu, yanıltıcı etiket ve haksız ticari uygulama ayrı hukuki ölçütlerle incelenecektir.

Rekabet ihlali şüphesi bağımsız Rekabet Kurumuna aktarılacak; Teşkilat görev alanını genişletmeyecektir.

TEDARİK ZİNCİRİ ERKEN UYARI

Kıtlık ve ticaret kesintisi kriz oluşmadan önce görülecektir

Kritik gıda, ilaç girdisi, sanayi hammaddesi, enerji ekipmanı ve lojistik darboğaz göstergeleri ilgili teşkilatlarla birlikte izlenecektir.

Erken uyarı, otomatik ithalat yasağı veya fiyat müdahalesi anlamına gelmeyecek; seçenek ve etki analizi üretecektir.

Kriz tedbirleri süreli, ölçülü ve kamuya gerekçeli olacaktır.

TİCARET VERİSİ

Gümrük, şirket, ürün, tüketici ve destek verileri ortak tanım ve kalite kurallarıyla yönetilecektir

Aynı şirket veya ürün farklı sistemlerde farklı kimlikle tutulmayacaktır.

Karar verisi ile istatistik verisi ayrılacak; düzeltme geçmişi ve veri kaynağı izlenebilir olacaktır.

Ticari sır ve kişisel veri korunurken kamu yararına istatistikler açık ve makinece okunabilir yayımlanacaktır.

DİJİTAL DENETİM VE YAPAY ZEKÂ

Teknoloji denetçiye yardımcı olacak, hukuki kararı tek başına vermeyecektir

Risk seçimi, sahte belge tespiti, fiyat analizi ve şikâyet sınıflandırmasında yapay zekâ kullanılabilecektir.

Kullanılan modelin veri kalitesi, hata oranı ve ayrımcılık riski düzenli olarak sınanacaktır.

Ceza, ruhsat iptali veya ticareti durdurma gibi ağır kararlar yetkili insan tarafından gerekçeli olarak verilecektir.

TAŞRA TEŞKİLATI

Gümrük bölgesi, ticaret ili ve serbest bölge yapıları ortak bölgesel yönetim altında fakat ayrı uzmanlık hatlarında çalışacaktır

Gümrük ve dış ticaret bölge müdürlükleri sınır işlemleri, muhafaza, laboratuvar ve dış ticaret uygulamasını yönetecektir.

Ticaret il müdürlükleri şirket, esnaf, kooperatif, tüketici ve piyasa denetimi hizmetlerini yürütecektir.

Serbest bölge müdürlükleri bölge uygulamasını izleyecek; işletmeci şirketten ve gümrük kararından bağımsız kamu denetimi yapacaktır.

YEREL YÖNETİMLERLE GÖREV PAYLAŞIMI

Belediye denetimi ile merkezî ticaret denetimi birbirini tekrar etmeyecektir

İşyeri ruhsatı, yerel pazar düzeni, zabıta ve yerel tüketici bilgilendirmesi belediyelerde kalacaktır.

Ürün güvenliği, şirketler hukuku, e-ticaret, gümrük ve ulusal tüketici standardı Teşkilatın alanında olacaktır.

Ortak denetim gereken durumda tek tutanak ve görev paylaşımı kullanılacak; işletme aynı olay için gereksiz tekrar denetime tabi tutulmayacaktır.

KURUMSAL SINIRLAR

Ticaret zincirindeki her kurumun görevi açık biçimde ayrılacaktır

Rekabet Kurumu kartel, hâkim durum ve birleşmeleri; Hazine ve Maliye Teşkilatı vergi politikası ve tahsilat sistemini; Teşkilat ise gümrük uygulaması, ticaret düzeni ve tüketici güvenliğini yürütür.

Türk Eximbank ihracat finansman kuruluşu olarak ayrı kamu mali kuruluşu kalır; destek politikasının hedefleri Teşkilatla uyumlu fakat kredi kararı kendi yönetim ve risk sistemi içinde verilir.

Gıda, ilaç, yapı, enerji ve diğer teknik ürün alanlarında yetkili teşkilatlar kendi standardından sorumlu olur; Teşkilat sınır ve piyasa koordinasyonunu sağlar.

PERSONEL VE LİYAKAT

Gümrük, ticaret, hukuk, mühendislik ve tüketici hizmetleri ayrı kariyer yeterlikleriyle yürütülecektir

Gümrük muayene, muhafaza, dış ticaret, şirketler, ürün güvenliği, laboratuvar, tüketici ve veri uzmanlığı için görev temelli kariyer yolları kurulacaktır.

Sınavlar uygulamalı olacak; yabancı dil, mevzuat, teknik bilgi, etik ve saha yeterliği göreve göre ölçülecektir.

Atama ve terfide siyasi sadakat, şirket referansı veya kapalı ilişki değil doğrulanabilir başarı ve temiz etik kayıt esas alınacaktır.

ÇIKAR ÇATIŞMASI VE DÖNER KAPI

Düzenlenen sektör ile kamu görevi arasındaki geçiş açık kurallara bağlanacaktır

Üst düzey yönetici ve kritik denetim personeli görev öncesi ve sonrası mali ve mesleki ilişkilerini açıklayacaktır.

Yakın zamanda çalıştığı şirket hakkında karar veremeyecek; belirli görevler için görev sonrası bekleme süresi uygulanacaktır.

Hediye, ağırlama, temsil ve danışmanlık ilişkileri merkezi etik kayıt sisteminde izlenecektir.

BÜTÇE VE PERFORMANS

Teşkilatın başarısı işlem ve ceza sayısıyla değil ticaretin güvenli ve adil işlemesiyle ölçülecektir

Gümrükte ortalama ve değişken işlem süresi, gereksiz kontrol oranı, kaçakçılık tespiti, ürün geri çağırma ve tüketici telafisi birlikte izlenecektir.

İhracat desteği pazar kalıcılığına, laboratuvar yatırımı test süresine, dijital sistem yatırımı kullanıcı yükündeki azalmaya bağlanacaktır.

Bütçe sonuçları bölge ve hizmet bazında kamuya açıklanacaktır.

DENETİM VE HESAP VERME

Teşkilat kendi işlemlerinin tek denetçisi olmayacaktır

Sayıştay mali ve performans denetimi, idari yargı hukuka uygunluk denetimi, iç denetim süreç ve risk denetimi yapacaktır.

Gümrükte yolsuzluk, çıkar çatışması ve organize suistimal riskleri bağımsız teftiş ve rotasyon sistemiyle izlenecektir.

Büyük sistem arızası, yaygın tüketici zararı veya güvenli olmayan ürün olayı sonrasında kök neden incelemesi yayımlanacaktır.

GEÇİŞ PLANI

Mevcut bakanlık, bölge müdürlükleri, il müdürlükleri ve dijital sistemler üç aşamada yeni düzene geçirilecektir

İlk aşamada görev, personel, bütçe, bina, laboratuvar, gümrük kapısı, veri sistemi, destek programı ve sözleşme envanteri çıkarılacaktır. Çakışan ve sahipsiz görevler belirlenecektir.

İkinci aşamada merkez birimleri yeni hizmet sistemlerine dönüştürülecek; gümrük işlem–muhafaza ayrımı, ürün izlenebilirliği, tüketici başvuru sistemi ve taşra görev haritası uygulanacaktır.

Üçüncü aşamada tek pencere gümrük, ortak ticaret verisi, sonuç esaslı destek, toplu tüketici telafisi ve bağımsız denetim tam çalışacaktır. Hizmet kesintisi olmayacak ve personelin kazanılmış hakları korunacaktır.

VATANDAŞIN VE TİCARET ERBABININ HAYATINDAKİ SONUÇ

Ticaret daha hızlı, sınır daha güvenli, ürün daha izlenebilir ve tüketici hakkı daha güçlü olacaktır

İhracatçı ve ithalatçı aynı belgeyi tekrar sunmayacak; işlemin hangi aşamada olduğunu ve neden kontrole seçildiğini hukuki sınırlar içinde görebilecektir.

Tüketici güvenli olmayan ürünü, yanıltıcı reklamı veya haksız sözleşmeyi tek kanaldan bildirecek; başvuru, geri çağırma ve telafi sürecini izleyebilecektir.

Devletin başarısı artan evrak ve ceza sayısıyla değil azalan bekleme, düşen kaçakçılık, güvenli ürün, dürüst rekabet, hızlı telafi ve ticarete duyulan güvenle ölçülecektir.