ÜRETİM GÜVENLİĞİ • SAĞLIKLI GIDA • GÜÇLÜ KIRSAL

Tarım, Gıda ve Kırsal Kalkınma Teşkilatı

Toprak, su, üretici, gıda zinciri ve kırsal yaşam tek bir güvenilir kamu düzeninde buluşacaktır.

Bu sayfa mevcut Tarım ve Orman Bakanlığının bitkisel üretim, hayvancılık, balıkçılık, gıda kontrolü, tarımsal araştırma, destekleme, kırsal kalkınma ve taşra hizmetlerini baştan ele alır. Ormancılık ve su yönetimi gibi başka ana kurumlara aktarılması gereken görevleri ayırır; üretim planlaması, çiftçi geliri, gıda güvenliği ve kırsal refahı aynı sonuç zincirinde birleştiren yeni teşkilatı adım adım açıklar.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Tarım politikası üretim miktarını, çiftçi gelirini, gıda fiyatını ve kırsal yaşamı aynı anda koruyamamaktadır

Türkiye geniş tarım havzalarına, güçlü üretici deneyimine ve önemli bir gıda sanayisine sahiptir. Buna rağmen üretici maliyet baskısı, tüketici fiyat artışı, plansız ürün deseni ve kırsaldan göç aynı dönemde yaşanabilmektedir.

Mevcut sistemde destek, ruhsat, kontrol, araştırma, pazarlama ve kırsal yatırım kararları farklı birimlerde üretilmekte; fakat bu kararların ortak sonuçları yeterince ölçülmemektedir. Bir alanda verilen teşvik başka bir alanda arz fazlasına, su baskısına veya fiyat çöküşüne dönüşebilmektedir.

Yeni modelin amacı yalnız daha fazla üretim değildir. Amaç; toprağı ve suyu koruyan, üreticiyi gelir bakımından güçlendiren, tüketiciye güvenli gıdayı ulaşılabilir fiyatla ulaştıran ve kırsal yaşamı sürdürülebilir kılan bir kamu düzeni kurmaktır.

SORUNUN KÖKÜ

Kararlar ürün, havza, su, piyasa ve gelir verileri tek tabloda birleşmeden alınmaktadır

Üretim planlaması yalnız geçmiş yıl ekim alanına veya kısa vadeli fiyat hareketine dayanırsa çiftçi de kamu da doğru karar veremez. İklim, su, toprak, stok, dış ticaret ve tüketim verileri birlikte değerlendirilmelidir.

Çiftçi çoğu zaman hangi ürünü ne kadar üretmesi gerektiğini sezon başında güvenilir biçimde göremez. Kamu destekleri geç açıklanır veya sık değişirse üretici uzun vadeli yatırım yapamaz.

Bu nedenle yeni teşkilat bütün kararları ortak tarım ve gıda veri sistemi üzerinden kuracaktır. Her destek, düzenleme ve yatırım kararı üretim güvenliği, çiftçi geliri, çevresel kapasite ve tüketici etkisi bakımından önceden değerlendirilecektir.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat tarım ve gıda politikasını uygular; kanun, bütçe ve uzun vadeli plan başka anayasal merkezlerde kalır

TBMM tarım, gıda, toprak, hayvan refahı ve kırsal kalkınma alanındaki kanunları çıkarır ve bütçeyi kabul eder. Başbakan genel yürütme sorumluluğunu taşır.

Devlet Planlama Teşkilatı uzun vadeli nüfus, iklim, su, bölgesel gelişme ve gıda güvenliği hedeflerini belirler. Tarım, Gıda ve Kırsal Kalkınma Teşkilatı bu hedefleri yıllık ve çok yıllı uygulama programlarına dönüştürür.

Teşkilat kendi görev alanını aşarak fiyatları, dış ticareti veya çevre izinlerini tek başına belirleyemez. Ticaret, çevre, su, maliye ve yerel yönetim kurumlarıyla görev protokolleri üzerinden çalışır.

YÖNETİM MODELİ

Bakan yardımcılıkları yerine açık görev alanlarına sahip işlevsel bir merkez yapısı kurulacaktır

Mevcut bakanlıkta bitkisel üretim, hayvancılık, balıkçılık, gıda kontrolü, tarım reformu, araştırma ve dış ilişkiler gibi büyük hizmet alanları bulunmaktadır. Bu uzmanlık korunacaktır.

Yeni merkez; Üretim Planlama, Bitkisel Üretim, Hayvancılık ve Veteriner Hizmetleri, Balıkçılık, Gıda Politikası, Kırsal Kalkınma, Tarımsal Araştırma, Piyasa ve Gelir İzleme, Veri Sistemleri ile Destek ve Denetim birimlerinden oluşacaktır.

Her birim kendi görev sonucundan sorumlu olacak; aynı dosyanın birden fazla genel müdürlük arasında dolaşması önlenecektir. Teşkilat Başkanı ortak hedefleri ve kurumlar arası koordinasyonu yönetecektir.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Başkan gerçek yöneticilik deneyimi, alan bilgisi ve çıkar çatışmasından uzaklık şartıyla seçilecektir

Teşkilat Başkanı tarım, gıda, kırsal kalkınma veya büyük kamu hizmeti yönetiminde doğrulanabilir en az on yıllık yöneticilik deneyimine sahip olmalıdır. Sadece siyasi veya bürokratik yakınlık yeterli olmayacaktır.

Adayın mal bildirimi, geçmiş görevleri, şirket ve birlik ilişkileri, kamu destekleriyle bağlantısı ve etik geçmişi incelenecektir. Atama gerekçesi kamuya açıklanacak ve yargı denetimine açık olacaktır.

Başkan ürün fiyatına, ruhsata veya denetime kişisel talimatla müdahale edemez. Kararlar kanun, ilan edilmiş ölçüt, bilimsel veri ve kayıtlı kurul süreçleri üzerinden alınacaktır.

ÜRETİM PLANLAMASI

Hangi ürünün nerede ve ne kadar üretileceği havza kapasitesi ve gerçek talep üzerinden planlanacaktır

Üretim planı il sınırına değil, toprak, iklim, su ve lojistik özellikleri ortak olan havzalara dayanacaktır. Her havza için uygun ürün deseni ve çevresel sınırlar belirlenecektir.

Plan zorlayıcı tek ürün emri olmayacaktır. Çiftçi özgürlüğü korunacak; fakat kamu desteği, sulama yatırımı, sözleşmeli üretim ve alım garantisi planla uyumlu alanlara yönlendirilecektir.

Üretim hedefleri sezon başlamadan yeterli süre önce açıklanacaktır. Kuraklık, salgın veya dış piyasa şoku ortaya çıkarsa değişiklik gerekçesi ve etkisi açık biçimde yayımlanacaktır.

TOPRAK GÜVENLİĞİ

Tarım arazisi kısa vadeli yapılaşma ve parçalanma baskısından korunacaktır

Verimli tarım arazileri yalnız harita üzerinde değil, fiilî kullanım ve toprak kalitesi verileriyle korunacaktır. Tarım dışı kullanım kararı istisna olacak ve gerekçeli bilimsel incelemeye dayanacaktır.

Miras, satış ve altyapı kararlarının araziyi üretilemez parçalara bölmesi önlenecektir. Arazi bankacılığı, kiralama ve ortak üretim modelleri mülkiyet hakkını zedelemeden desteklenecektir.

Toprak organik maddesi, erozyon, tuzluluk ve kirlenme göstergeleri düzenli izlenecek; bozulma görülen havzalarda iyileştirme programı uygulanacaktır.

SU İLE UYUM

Tarımsal üretim su bütçesine bağlanacak; suyu aşan üretim kamu desteğiyle büyütülmeyecektir

Su ve Havza Yönetimi Kurumu her havzanın kullanılabilir su bütçesini belirleyecektir. Teşkilat ürün planını bu sınırın içine yerleştirecektir.

Su tüketimi yüksek ürünler yalnız ekonomik değeriyle değil, havza üzerindeki uzun vadeli etkisiyle değerlendirilecektir. Basınçlı sulama, yağmur hasadı ve kuraklığa dayanıklı çeşitler desteklenecektir.

Çiftçiye yalnız yasak bildirilmez; ürün dönüşümü, teknik danışmanlık ve gelir kaybını azaltan geçiş desteği sağlanır. Böylece su politikası üreticiyi cezalandıran değil, dönüşümü mümkün kılan bir sistem olur.

BİTKİSEL ÜRETİM

Tohumdan hasada kadar verim, kalite ve hastalık riski birlikte yönetilecektir

Bitkisel Üretim birimi tohum, fide, gübre, bitki besleme, üretim tekniği ve hasat verilerini ortak programda izleyecektir. Yerli çeşit geliştirme ve genetik kaynakların korunması stratejik görev olacaktır.

Bitki koruma ürünleri kullanımında reçete, kayıt ve kalıntı izleme sistemi kurulacaktır. Zararlı mücadelesinde biyolojik ve entegre yöntemler öncelenecektir.

Üreticiye genel broşür yerine parsel, ürün ve iklim koşuluna uygun teknik rehberlik sunulacaktır. Dijital sistem, ziraat mühendisinin sahadaki sorumluluğunun yerine geçmeyecektir.

HAYVANCILIK

Hayvan varlığı, yem güvenliği, ıslah ve üretici geliri aynı sistemde yönetilecektir

Hayvancılık politikası yalnız hayvan sayısını artırmaya dayanmayacaktır. Yem maliyeti, mera kapasitesi, damızlık kalitesi, hastalık riski ve ürün pazarı birlikte değerlendirilecektir.

Küçük aile işletmeleri, kooperatifler ve profesyonel işletmeler için farklı destek modelleri kurulacaktır. Destek hayvan kaydına değil, bakım standardı, verim, hayvan refahı ve sürdürülebilir üretim sonucuna bağlanacaktır.

Et ve süt piyasasındaki ani fiyat değişimleri erken uyarı sistemiyle izlenecek; geçici ithalat veya ihracat kararları üreticinin uzun vadeli yatırımını bozmadan alınacaktır.

VETERİNER HİZMETLERİ

Hayvan hastalıkları için bağımsız bilimsel sürveyans ve hızlı müdahale ağı kurulacaktır

Veteriner hizmetleri hayvan sağlığı, halk sağlığı ve ticaret güvenliğinin ortak alanıdır. Hastalık bildirimi, numune, laboratuvar ve saha müdahalesi tek zincirde çalışacaktır.

Aşı tedariki, karantina, hayvan hareketleri ve sınır kontrolleri dijital kimlik sistemiyle izlenecektir. Salgın verisi kurumsal itibar kaygısıyla geciktirilemeyecektir.

Serbest veteriner hekimler, üniversiteler ve kamu laboratuvarları ortak standartta çalışacaktır. Tazminat ve itlaf kararları üreticinin hastalık bildiriminden kaçmasına yol açmayacak biçimde düzenlenecektir.

BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİ

Deniz ve iç su kaynakları av baskısı, yetiştiricilik ve ekosistem sınırları birlikte düşünülerek yönetilecektir

Av kotası, dönem yasağı ve alan sınırlaması bilimsel stok tahminine dayanacaktır. Denetim yalnız limanda değil, uydu, elektronik kayıt ve piyasa zinciri üzerinden yapılacaktır.

Yetiştiricilik faaliyetleri üretim değeri kadar su kalitesi, yem kaynağı, hastalık ve kıyı kullanımı bakımından değerlendirilecektir. Çevre kurumlarının izin ve denetim yetkisi korunacaktır.

Küçük ölçekli balıkçılar için kooperatif, soğuk zincir ve doğrudan pazarlama desteği sağlanacaktır. Kaçak avcılık karşısında yaptırım hızlı ve caydırıcı olacaktır.

GIDA POLİTİKASI

Üretimi destekleyen teşkilat ile gıda güvenliğini bağımsız denetleyen kurumun görevleri ayrılacaktır

Teşkilat gıda arzı, üretim zinciri, lojistik ve sanayi politikasını yürütecektir. Gıda Güvenliği Kurumu ise kodeks, risk değerlendirmesi, denetim standardı ve geri çağırma kararlarında bağımsız olacaktır.

Bu ayrım üretim hedefinin sağlık riskini gölgelemesini önler. Teşkilat denetim sonucunu değiştiremez; bağımsız kurum da üretim planlamasını üstlenemez.

İki kurum laboratuvar, bildirim ve izlenebilirlik verisini ortak altyapıda kullanır. Yetki sınırı kanunla yazılır ve olay bazlı protokoller kamuya açıklanır.

GIDA ZİNCİRİ

Tarladan sofraya kadar ürün kimliği ve sorumluluk zinciri izlenebilir olacaktır

Tohum, yem, ilaç, hayvan, hasat, işleme, depolama ve satış aşamalarında ürünün temel kimliği kayıt altında olacaktır. Sistem küçük üreticiyi gereksiz belge yüküyle ezmeyecek biçimde kademeli kurulacaktır.

Riskli ürünlerde parti bazlı geri çağırma mümkün olacak; bütün sektörün veya bölgenin haksız biçimde zarar görmesi önlenecektir. Sahtecilik ve tağşiş kararları hızlı, gerekçeli ve erişilebilir olacaktır.

Tüketici ürünün menşei, temel üretim bilgisi ve geri çağırma durumuna kolayca ulaşabilecektir. Ticari sır, sağlık ve güvenlik bilgisini saklama gerekçesi olamayacaktır.

ÇİFTÇİ GELİRİ

Destek sistemi girdi dağıtmak yerine öngörülebilir gelir ve üretim devamlılığı sağlayacaktır

Destekler sezon sonrasında değil, üretim kararından önce ilan edilecektir. Destek takvimi ve ödeme tarihi kanuni güvenceye bağlanacaktır.

Alan veya hayvan başına ödeme tek ölçüt olmayacaktır. Verimlilik, çevre koruma, kayıtlı üretim, kooperatifleşme ve stratejik ürün ihtiyacı birlikte değerlendirilecektir.

Küçük üretici için başvuru işlemleri sadeleştirilecek; büyük işletmelerde daha ayrıntılı mali ve çevresel hesap verilebilirlik aranacaktır.

TARIMSAL MALİYETLER

Gübre, yem, enerji, tohum ve finansman maliyetleri erken uyarı sistemiyle izlenecektir

Teşkilat temel girdi fiyatlarını, ithalat bağımlılığını ve tedarik riskini düzenli izleyecektir. Ani maliyet artışında hangi ürünlerin ve bölgelerin etkileneceği önceden hesaplanacaktır.

Destek kararı genel ve geçici fiyat indirimi yerine hedefli üretici gruplarına yöneltilecektir. Kamu kaynağının aracı zincirde kaybolması önlenecektir.

Yerli girdi üretimi, ortak satın alma, enerji verimliliği ve organik kaynak kullanımı uzun vadeli maliyet azaltma programlarının parçası olacaktır.

PAZAR VE FİYAT İSTİKRARI

Üretici fiyatı ile tüketici fiyatı arasındaki zincir şeffaflaştırılacaktır

Hal, depo, taşıma, işleme ve perakende aşamalarındaki maliyet ve kayıp verileri ürün bazında izlenecektir. Fiyat artışının hangi aşamada oluştuğu tahminle değil veriyle gösterilecektir.

Toprak Mahsulleri Ofisi, Et ve Süt Kurumu ve benzeri kamu işletmelerinin müdahale ölçütleri önceden ilan edilecektir. Müdahale kısa vadeli fiyat görüntüsü için üretim kararını bozamaz.

Lisanslı depoculuk, ürün ihtisas piyasaları, kooperatif pazarlaması ve doğrudan satış kanalları rekabeti artıracak şekilde geliştirilecektir.

STRATEJİK STOKLAR

Temel gıda stokları gerçek tüketim, üretim riski ve depolama kapasitesine göre yönetilecektir

Hububat, yem hammaddesi, tohum, gübre ve diğer kritik girdiler için asgari güvenlik seviyeleri belirlenir. Stok miktarı, kalite ve yenileme takvimi bağımsız denetime açık olur.

Stok yönetimi piyasayı sürekli baskılayan gizli bir araç olmayacaktır. Alım ve satış kararlarının ölçütleri önceden yayımlanacaktır.

Afet, savaş, kuraklık veya dış ticaret kesintisinde hangi stokun hangi kurum tarafından ne zaman kullanılacağı kriz planında açıkça gösterilecektir.

DIŞ TİCARET

İthalat ve ihracat kararları kısa vadeli fiyat baskısıyla değil üretim güvenliğiyle uyumlu alınacaktır

Ticaret, Dışişleri ve Hazine teşkilatlarıyla ortak tarım dış ticaret kurulu oluşturulacaktır. Kararlar stok, üretim tahmini, çiftçi maliyeti ve tüketici etkisi üzerinden alınacaktır.

Hasat döneminde öngörülmeyen ithalat yerli üreticinin gelirini çökertmeyecek; ihracat kısıtı da sözleşme ve pazar güvenilirliğini keyfî biçimde bozmayacaktır.

Veteriner ve bitki sağlığı tedbirleri gizli ticaret engeline dönüşmeyecek; bilimsel risk değerlendirmesine dayanacaktır.

KIRSAL KALKINMA

Kırsal kalkınma yalnız hibe dağıtımı değil, yaşanabilir yerleşim ve ekonomik çeşitlilik programı olacaktır

Kırsal bölgede eğitim, sağlık, ulaşım, internet, bakım hizmeti ve kültürel yaşam olmadan yalnız tarımsal destek göçü durduramaz. Teşkilat ilgili kurumlarla bölgesel hizmet planı kuracaktır.

Kırsal yatırımlar işletmenin yaşama süresi, yerel istihdam, kadın ve genç katılımı, tedarik ağı ve pazara erişim sonucuyla değerlendirilecektir.

Her bölgeye aynı proje listesi uygulanmayacaktır. Yerel ürün, turizm, zanaat, yenilenebilir enerji ve bakım ekonomisi gibi tamamlayıcı faaliyetler desteklenecektir.

KOOPERATİFLER

Kooperatifler tabela kuruluşu değil, üyelerine ölçülebilir ekonomik fayda sağlayan yapılar hâline gelecektir

Kooperatif kuruluşu kolay, mali ve yönetsel şeffaflık zorunlu olacaktır. Üyeler yönetim kararlarına, sözleşmelere ve mali tablolara erişebilecektir.

Kamu desteği yalnız kooperatif adına değil, ortakların satış gücü, maliyet düşüşü ve gelir artışı sonucuna bağlanacaktır. Siyasi veya kişisel nüfuzla kaynak tahsisi engellenecektir.

Profesyonel yönetim, ortak lojistik, işleme ve marka kapasitesi için eğitim ve uzman desteği sağlanacaktır. Başarısız yapıların süresiz kamu desteğiyle yaşatılması önlenecektir.

KADIN VE GENÇ ÜRETİCİ

Kırsalda kadınların görünmeyen emeği ve gençlerin girişim kapasitesi doğrudan desteklenecektir

Mülkiyet, kredi, eğitim ve kooperatif yönetimine erişimdeki fiilî engeller ölçülecektir. Destek programları yalnız aile reisi veya tapu sahibi üzerinden kurulmayacaktır.

Genç üreticiye arazi erişimi, mentorluk, teknoloji, başlangıç sermayesi ve pazar bağlantısı birlikte sunulacaktır. Tek seferlik hibe kalıcı işletme kurmaya yetmediği için çok yıllı izleme yapılacaktır.

Bakım yükü, ulaşım ve dijital erişim gibi sosyal koşullar kırsal girişim programlarının parçası olacaktır.

TARIMSAL ARAŞTIRMA

TAGEM ve araştırma enstitüleri uzun vadeli bilim programıyla çalışacaktır

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar kapasitesi; tohum, hayvan ıslahı, hastalık, iklim uyumu, toprak ve gıda teknolojileri için kalıcı araştırma ağı olarak korunacaktır.

Araştırma gündemi yalnız kısa vadeli yönetim talebiyle belirlenmeyecektir. Üniversiteler, üretici örgütleri ve bağımsız bilim insanları açık program kurullarında yer alacaktır.

Çıktı yalnız yayın veya çeşit tesciliyle ölçülmeyecek; sahada benimsenme, verim, dayanıklılık ve kamu yararı sonuçları izlenecektir.

YAYIM VE DANIŞMANLIK

Çiftçi doğru bilgiye satış baskısından bağımsız uzmanlar üzerinden ulaşacaktır

Kamu yayım hizmeti il müdürlüğü masasından sahaya taşınacaktır. Her uzman belirli havza ve üretici grubundan sorumlu olacaktır.

Özel danışmanlık sistemi ruhsat, etik ve sonuç standardına bağlanacaktır. Girdi satıcısının ticari tavsiyesi bağımsız teknik danışmanlık yerine geçmeyecektir.

Dijital uyarılar, hava ve hastalık tahminleri sahadaki uzman desteğini tamamlayacaktır. Üreticinin anlayacağı açık dil kullanılacaktır.

TARIM SİGORTASI

Sigorta sistemi iklim riskini paylaşacak; hasar tespiti hızlı ve itiraza açık olacaktır

TARSİM benzeri sistemler ürün, bölge ve yeni iklim risklerine göre güncellenecektir. Prim desteği risk azaltıcı uygulamaları teşvik edecektir.

Hasar tespiti uydu, saha incelemesi ve üretici kaydı birlikte kullanılarak yapılacaktır. Üretici karara gerekçeli ve hızlı biçimde itiraz edebilecektir.

Sigorta, önleyici tarım politikasının yerine geçmeyecektir. Kuraklık, don, dolu ve hastalık riskini azaltan kamu yatırımları devam edecektir.

AFET VE İKLİM DAYANIKLILIĞI

Kuraklık, don, sel, yangın ve salgın için önceden hazırlanmış tarımsal müdahale planları olacaktır

Her havzanın başlıca iklim ve afet riski belirlenir; kritik ürün, hayvan, yem ve sulama senaryoları hazırlanır.

Afet ve Acil Durum Teşkilatı genel koordinasyonu yürütürken bu teşkilat üretim, hayvan tahliyesi, yem, tohum ve gelir devamlılığından sorumlu olur.

Destek ve borç erteleme kararları olaydan sonra pazarlıkla değil, önceden belirlenmiş zarar eşikleri üzerinden uygulanır.

TARIMSAL VERİ

Çiftçi kayıtları, üretim tahminleri, stok ve fiyat verileri tek doğrulama düzeninde birleşecektir

Çiftçi Kayıt Sistemi yalnız destek başvurusu dosyası olmaktan çıkarılacaktır. Parsel, ürün, üretim, sulama ve afet verileri güncel ve doğrulanabilir olacaktır.

Uydu, sensör ve yapay zekâ verileri otomatik ceza aracı olarak kullanılmayacaktır. Hatalı tespit için insan incelemesi ve etkili itiraz yolu bulunacaktır.

Resmî üretim tahminleri metodolojisiyle yayımlanacak; kurum başarı göstermek için veriyi geciktiremeyecek veya tanımı değiştiremeyecektir.

DİJİTAL HİZMET

Üretici bütün başvuru, izin, destek ve ödeme süreçlerini tek hesap üzerinden izleyecektir

Aynı belge farklı birimlere tekrar sunulmayacaktır. Kamu kurumları hukuken erişebildiği veriyi üreticiden yeniden istemeyecektir.

Sistem köylerdeki dijital erişim farkını dikkate alacaktır. Mobil ekip, çağrı merkezi ve yerel hizmet noktaları dijital kanala alternatif olacaktır.

Başvurunun hangi aşamada olduğu, eksik belge, karar gerekçesi ve ödeme tarihi açıkça görülecektir.

TAŞRA YAPISI

İl ve ilçe müdürlükleri evrak aktaran yapıdan saha sonucu üreten hizmet ağına dönüşecektir

Taşra birimleri havza planı, çiftçi danışmanlığı, hastalık gözetimi, kayıt doğrulama ve kırsal yatırım izleme görevlerine odaklanacaktır.

Personel dağılımı siyasi veya tarihsel kadro alışkanlığına değil, üretim hacmi, işletme sayısı, risk ve coğrafi erişime göre yapılacaktır.

İl müdürünün performansı toplantı ve yazışma sayısıyla değil, hizmet süresi, veri doğruluğu, üretici memnuniyeti ve risk azaltma sonucuyla ölçülecektir.

PERSONEL VE LİYAKAT

Ziraat, veterinerlik, gıda, su ürünleri, ekonomi ve kırsal kalkınma uzmanlıkları korunacaktır

Personel açık sınav ve doğrulanabilir yeterlikle alınacaktır. Mülakat kayıtlı, ölçütlü ve itiraza açık olacaktır.

Yönetici atamasında saha deneyimi, ekip yönetimi, etik geçmiş ve ölçülmüş hizmet sonucu aranacaktır. Sadece kıdem veya yakınlık yeterli olmayacaktır.

Uzmanların mesleki görüşü siyasi veya ticari baskıyla değiştirilemeyecektir. Ruhsat, denetim ve destek kararlarında çıkar çatışması beyanı zorunlu olacaktır.

BÜTÇE VE DESTEK SİCİLİ

Bütün tarımsal destekler ortak sicilde ve gerçek sonuçlarıyla izlenecektir

Destek programının amacı, hedef kitlesi, bütçesi ve başarı ölçütü başlamadan önce yayımlanacaktır. Aynı faaliyet için mükerrer ödeme önlenecektir.

Kişi bazlı özel bilgiler korunurken ürün, bölge ve program düzeyindeki toplam destek kamuya açık olacaktır.

Sayıştay yalnız ödeme belgesini değil, desteğin hedefe ulaşıp ulaşmadığını da inceleyebilecektir.

TEFTİŞ VE İÇ KONTROL

Denetim üreticiyi korkutan belge kontrolü değil, risk ve kamu yararı odaklı olacaktır

Teftiş destek, ruhsat, satın alma, personel ve taşra işlemlerini risk esasına göre inceler. Teknik görüş farklılığı tek başına disiplin konusu olmaz.

İç kontrol, saha denetimi ve bağımsız dış denetim birbirinden ayrılır. Aynı birim hem programı yürütüp hem kendi başarısını değerlendiremez.

Yolsuzluk, çıkar çatışması, sahte kayıt veya kamu zararı bulgusu doğrudan ilgili denetim ve yargı makamına iletilebilir.

KURUMLAR ARASI SINIR

Orman, su, çevre, ticaret ve gıda güvenliği görevleri açık protokollerle ayrılacaktır

Ormancılık hizmetleri Çevre, İklim ve Doğal Varlıklar Teşkilatı içinde; havza su bütçesi Su ve Havza Yönetimi Kurumunda yürütülecektir. Tarım teşkilatı bu alanlarda tek başına karar vermeyecektir.

Gıda güvenliği denetimi bağımsız Gıda Güvenliği Kurumunda, piyasa ve dış ticaret araçları ilgili ticaret teşkilatında bulunacaktır.

Ortak dosyalarda tek sorumlu koordinatör ve kesin süreler belirlenecektir. Yetki çatışması vatandaşa ve üreticiye yüklenmeyecektir.

HUKUKA AYKIRI TALİMAT

Belirli kişiye destek, ruhsat veya denetim ayrıcalığı sağlayan emir uygulanmayacaktır

Personel hukuka, bilimsel standarda veya ilan edilmiş destek ölçütüne aykırı talimatı yazılı olarak bildirir. Ağır kamu zararı veya sağlık riski varsa işlemi durdurma hakkı bulunur.

Sözlü talimatla sorumluluk alt kademeye aktarılamaz. Destek, ruhsat, tazminat ve denetim kararları kayıtlı olmak zorundadır.

İtiraz veya ihbar nedeniyle personele misilleme yapılamaz. Koruma mekanizması bağımsız etik ve denetim kurumlarınca izlenir.

TBMM VE SAYIŞTAY DENETİMİ

Tarım bütçesi, destekler, stoklar ve kamu işletmeleri sonuçlarıyla denetlenecektir

Teşkilat yıllık tarım, gıda ve kırsal kalkınma raporunu TBMM’ye sunacaktır. Üretim, gelir, fiyat, su kullanımı, gıda kaybı ve kırsal nüfus göstergeleri birlikte açıklanacaktır.

Sayıştay destekleri, stok alım-satımını, kırsal yatırımları, laboratuvarları ve kamu işletmeleriyle ilişkileri denetleyecektir.

Denetim günlük teknik karara müdahale etmeyecek; kamu kaynağının amacı, sonucu ve hukuka uygunluğu üzerinde kurulacaktır.

KAMU İŞLETMELERİ

TMO, Et ve Süt Kurumu, TİGEM ve benzeri yapılar açık görev sözleşmesiyle çalışacaktır

Her kamu işletmesinin stratejik görevi, piyasa müdahale sınırı, kamu hizmeti yükümlülüğü ve mali sonucu kanunla tanımlanacaktır.

Yönetim kurulları mesleki yeterlikle belirlenecek; teşkilat günlük ticari karara sözlü talimat veremeyecektir.

Görev zararı, stok değeri, alım-satım ölçütleri ve performans sonuçları şeffaf biçimde raporlanacaktır.

GIDA KAYBI VE İSRAF

Hasat, depolama, taşıma ve tüketim aşamalarındaki kayıplar ölçülerek azaltılacaktır

Ürün bazında kayıp noktaları belirlenecek; soğuk zincir, ambalaj, depo ve lojistik yatırımları buna göre önceliklendirilecektir.

Perakende ve toplu tüketimde bağış, yeniden kullanım ve güvenli geri kazanım kuralları oluşturulacaktır.

Başarı yalnız üretilen miktarla değil, tüketiciye ulaşan kullanılabilir gıda ve kaynak verimliliğiyle ölçülecektir.

GEÇİŞ PLANI

Bakanlıktan teşkilata geçiş üretim sezonunu ve ödemeleri aksatmadan üç aşamada yürütülecektir

İlk altı ayda merkez ve taşra birimleri, bağlı kuruluşlar, destek programları, personel, veri sistemleri ve devam eden sözleşmelerin tam envanteri çıkarılacaktır.

İkinci aşamada ormancılık, su yönetimi ve bağımsız gıda güvenliği görevleri ilgili kurumlara aktarılırken üretim, destek ve saha hizmetlerinin kesintisizliği korunacaktır.

Üçüncü aşamada havza planları, ortak veri sistemi, destek sicili, performans göstergeleri ve kurumlar arası protokoller yürürlüğe girecektir.

VATANDAŞIN VE ÜRETİCİNİN HAYATINDAKİ SONU

Üretici kararını daha güvenli verecek; tüketici sağlıklı gıdaya daha güvenilir biçimde ulaşacaktır

Çiftçi hangi desteğin ne zaman açıklanacağını, başvurusunun hangi aşamada olduğunu ve üretim planının hangi veriye dayandığını bilecektir.

Kırsalda yaşayan vatandaş yalnız üretim desteği değil, gelir, altyapı, danışmanlık ve ekonomik çeşitlilik imkânına erişecektir.

Devletin başarısı dağıttığı destek sayısıyla değil; üretici geliri, güvenli gıda, istikrarlı arz, korunan toprak ve su, azalan kayıp ve yaşayan kırsal sonuçlarıyla ölçülecektir.