DÜZENLİ ŞEHİRLER • ERİŞİLEBİLİR KONUT • GÜVENLİ YAPILAR

Şehircilik, Konut ve Yapı Güvenliği Teşkilatı

Yerleşim planından yapı kullanımına kadar bütün süreç; güvenlik, erişilebilirlik, açıklık ve uzun vadeli şehir kalitesi içinde birleşecektir.

Bu sayfa mevcut Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının mekânsal planlama, yapı işleri ve mesleki hizmetler kapasitesini; Kentsel Dönüşüm Başkanlığının uygulama araçlarını; TOKİ’nin sosyal konut üretim deneyimini ve il müdürlüklerinin saha birikimini baştan ele alır. Çevre ve iklim denetimini, millî emlak yönetimini ve genel coğrafi bilgi altyapısını başka ana kurumlara ayırır; şehir planlaması, konut politikası, yapı güvenliği ve dönüşümü tek fakat görevleri birbirinden ayrılmış bir sonuç zincirinde yeniden kurar.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Şehirler büyürken plan, konut ve yapı güvenliği aynı hızda ilerlememektedir

Nüfus hareketleri, konut ihtiyacı, ulaşım yatırımları ve ekonomik faaliyetler şehirleri sürekli değiştirmektedir. Buna karşılık plan kararları, altyapı kapasitesi, sosyal donatı ve yapı güvenliği çoğu yerde farklı zamanlarda ele alınmaktadır.

Bir bölgede konut üretilirken okul, sağlık, ulaşım, yeşil alan ve afet tahliye kapasitesi sonradan tamamlanabilmektedir. Bu kopukluk hem yaşam maliyetini yükseltmekte hem de şehir kalitesini düşürmektedir.

Yeni model, yerleşim kararını arsa üretiminden ibaret görmeyecek; nüfus, altyapı, güvenlik, erişilebilirlik ve kamu hizmetlerini tek planlama hesabında birleştirecektir.

SORUNUN KÖKÜ

Planlayan, proje üreten, ruhsatlandıran ve denetleyen roller yeterince ayrılmamıştır

Mevcut yapıda merkezî planlama, yapı standartları, kentsel dönüşüm, sosyal konut ve taşra denetimi farklı birimlerde bulunmakta; dosyalar çok sayıda hiyerarşik noktadan geçmektedir.

Aynı kamu yapısının hem proje sahibi olması hem teknik standardı belirlemesi hem de uygulamanın uygunluğunu değerlendirmesi kurumsal tarafsızlığı zayıflatabilir. Belediyeler ile merkez arasında da ölçüt yerine yetki tartışması doğabilir.

Yeni teşkilat politika, uygulama, ruhsat ve denetim rollerini açık biçimde ayıracak; her işlemi gerekçeli, süreli ve dijital kayıtlı hâle getirecektir.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat şehircilik ve yapı güvenliği politikasını uygular; kanun, bütçe ve yargı yetkisini devralmaz

TBMM imar, konut, yapı güvenliği, mülkiyet sınırlamaları ve kentsel dönüşüm alanındaki kanunları çıkarır; bütçeyi kabul eder ve uygulamayı denetler. Başbakan genel yürütme sorumluluğunu taşır.

Devlet Planlama Teşkilatı nüfus, bölgesel gelişme, üretim, ulaşım ve kamu yatırımlarının uzun vadeli çerçevesini kurar. Şehircilik Teşkilatı bu çerçeveyi mekânsal ve yapısal uygulamaya dönüştürür.

Teşkilat mahkeme yerine geçemez, mülkiyet hakkına keyfî müdahale edemez ve yerel yönetimlerin meşru yetkisini ortadan kaldıramaz. Her sınırlama kanuna, kamu yararına, ölçülülüğe ve yargı denetimine dayanır.

YENİ KURUMSAL AYRIM

Çevre koruma, millî emlak ve genel coğrafi veri görevleri ayrı kurumlarda tutulacaktır

Çevresel etki, iklim, doğal varlık ve kirlilik denetimi Çevre, İklim ve Doğal Varlıklar Teşkilatında kalacaktır. Şehircilik Teşkilatı çevresel sınırlar içinde yerleşim ve yapı politikasını yürütecektir.

Hazine taşınmazları ve millî emlak yönetimi Hazine ve Maliye Teşkilatına; ülke çapındaki ortak coğrafi veri altyapısı Dijital Devlet ve Siber Güvenlik Teşkilatına bağlanacaktır.

Bu ayrım, şehircilik kurumunun hem arazi sahibi hem plan makamı hem de çevresel denetçi hâline gelmesini önleyecek; kurumlar arası dosya geçişi ortak dijital kayıt üzerinden yürütülecektir.

MERKEZ YAPISI

Bakan yardımcılıkları yerine sonuç alanlarına göre çalışan işlevsel bir merkez kurulacaktır

Mevcut mekânsal planlama, yapı işleri, mesleki hizmetler, kentsel dönüşüm ve konut üretimi birikimi korunacak; ancak tekrar eden hiyerarşik katmanlar azaltılacaktır.

Merkez; Ulusal Mekânsal Strateji, Şehir Planlama Standartları, Konut Politikası, Sosyal Konut, Yapı Güvenliği, Yapı Malzemeleri ve Meslek Düzeni, Kentsel Dönüşüm, Kentsel Tasarım ve Yaşam Kalitesi, Ruhsat ve Yapı Veri Sistemi, Denetim ve Performans birimlerinden oluşacaktır.

Her birim tek bir sonuç alanından sorumlu olacak; aynı dosyanın farklı genel müdürlüklerde yeniden incelenmesi yerine ortak dosya sorumlusu ve kayıtlı kurul yöntemi uygulanacaktır.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Başkan şehircilik, konut veya yapı güvenliğinde doğrulanabilir yöneticilik deneyimiyle seçilecektir

Başkan; şehir planlama, mimarlık, inşaat mühendisliği, konut politikası, afet dirençliliği veya büyük ölçekli kamu hizmeti yönetiminde en az on yıllık doğrulanabilir yöneticilik deneyimine sahip olmalıdır.

Adayın inşaat, gayrimenkul, planlama danışmanlığı ve yapı denetimi sektörleriyle mali ilişkileri açıklanacak; çıkar çatışması, etik geçmiş ve mal bildirimi atama öncesinde incelenecektir.

Başkan tek bir parsel veya proje için kişisel emir veremez, teknik raporu değiştiremez ve denetim sonucunu kapatamaz. Yetkiler kurul kararı, yazılı gerekçe ve dijital iz üzerinden kullanılacaktır.

ULUSAL MEKÂNSAL STRATEJİ

Türkiye’nin yerleşim düzeni seçim dönemlerini aşan nüfus ve risk hesabına dayanacaktır

Ülkenin nüfus dağılımı, göç eğilimleri, üretim merkezleri, su kapasitesi, ulaşım ağları ve afet riskleri tek ulusal mekânsal stratejide birleştirilecektir.

Strateji hangi bölgelerde büyümenin destekleneceğini, hangi alanlarda yoğunluğun sınırlandırılacağını ve hangi kamu yatırımlarının önce geleceğini açık göstergelerle belirleyecektir.

Plan her beş yılda gözden geçirilecek; ana yönü keyfî biçimde değiştirilemeyecek ve değişiklikler veri, etki analizi ve kamu gerekçesiyle açıklanacaktır.

PLAN KADEMELERİ

Üst ölçekten parsele kadar bütün planlar aynı karar zincirinde uyumlu olacaktır

Ulusal strateji, bölge planı, çevre düzeni planı, nazım plan ve uygulama planı arasındaki yetki ve veri ilişkisi açıkça tanımlanacaktır.

Alt ölçekli plan üst ölçeğin ana kararını gizli plan notlarıyla değiştiremeyecek; üst ölçek de yerel ayrıntıya sınırsız biçimde müdahale edemeyecektir.

Her plan değişikliği önceki kararla farkını, nüfus ve altyapı etkisini, kamu yararını ve hak sahiplerine etkisini karşılaştırmalı biçimde gösterecektir.

YEREL YÖNETİM DENGESİ

Merkez standart koyacak, belediye yerel planlama ve uygulama yetkisini kullanacaktır

Belediyeler yerel ihtiyaç, mahalle yapısı, ulaşım, kamusal alan ve hizmet kapasitesini gözeterek plan hazırlayacaktır. Merkezî teşkilat ulusal güvenlik, afet, plan bütünlüğü ve asgari hizmet standartlarını belirleyecektir.

Merkez, şehircilik gerekçesini genel idari vesayet aracına çeviremeyecek; belediye de ulusal yapı güvenliği ve plan bütünlüğü standardının altına düşemeyecektir.

Uyuşmazlıklar kayıtlı teknik kurulda ve belirli süre içinde ele alınacak; çözülmeyen konular açık yargı yoluna taşınacaktır.

PLAN DEĞİŞİKLİĞİ GÜVENCESİ

Parsel odaklı ve kişiye özel plan değişiklikleri sıkı kamu yararı testine bağlanacaktır

Plan değişikliği, yalnız taşınmaz değerini artıran ayrıcalıklı işlem hâline getirilemeyecektir. Değişiklik talebinin şehir bütünü, altyapı ve sosyal donatı üzerindeki etkisi hesaplanacaktır.

Yoğunluk artışının oluşturduğu okul, ulaşım, su, kanalizasyon ve yeşil alan maliyeti kamuya bırakılmayacak; şeffaf etki ve katkı mekanizması kurulacaktır.

Başvuru sahibi, teknik raporlar, karar verenler ve değer artışı etkisi kamuya açık kayıtta gösterilecektir.

KONUT POLİTİKASI

Konut yalnız üretim sayısıyla değil erişilebilirlik, güvenlik ve yaşam maliyetiyle yönetilecektir

Konut ihtiyacı il, ilçe, gelir grubu, hane büyüklüğü, yaş ve engellilik verileriyle düzenli olarak ölçülecektir. Boş konut, kiralık konut ve ikinci konut stoku da hesaba katılacaktır.

Politika; mülkiyet edinme, uzun süreli kiralama, sosyal kiralık konut, öğrenci ve yaşlı konutu gibi farklı ihtiyaçları ayrı araçlarla karşılayacaktır.

Başarı yalnız teslim edilen konut sayısıyla değil, kira yükü, işe ve hizmete erişim, enerji gideri, yapı güvenliği ve mahalle kalitesiyle ölçülecektir.

SOSYAL KONUT SİSTEMİ

TOKİ’nin üretim kapasitesi şeffaf sosyal konut görevine odaklanacaktır

TOKİ’nin proje geliştirme, ihale, finansman ve geniş ölçekli konut üretim deneyimi korunacak; ancak ticari gelir üretimi ile sosyal konut görevi ayrı hesaplarda izlenecektir.

Hak sahipliği gelir, hane ihtiyacı, mevcut konut durumu ve bölgesel önceliklere dayalı açık puanlama veya noter denetimli kura ile belirlenecektir.

Proje maliyeti, arsa değeri, yüklenici, ilerleme oranı, teslim tarihi ve satış koşulları açık veri olarak yayımlanacaktır.

SOSYAL KİRALIK KONUT

Dar gelirli vatandaş için yalnız satış değil güvenli kiralama seçeneği kurulacaktır

Her hane uzun vadeli borçlanmaya uygun değildir. Bu nedenle büyük şehirlerde, öğrenci ve işgücü merkezlerinde kamu destekli sosyal kiralık konut stoku oluşturulacaktır.

Kira gelire göre kademelendirilecek; kullanım hakkı düzenli olarak gözden geçirilecek ve konutlar satılarak sistem dışına çıkarılmayacaktır.

Yönetim, bakım ve tahliye kuralları açık olacak; hak sahipliği siyasi veya kişisel referansla belirlenemeyecektir.

ARSA VE ALTYAPI HAZIRLIĞI

Konut projesi altyapısı hazır olmayan arsada başlamayacaktır

Su, kanalizasyon, enerji, ulaşım, okul, sağlık ve afet toplanma alanı kapasitesi proje onayından önce doğrulanacaktır.

Kamu arsasının yalnız ucuz olması yeterli sayılmayacak; iş, eğitim ve hizmet merkezlerine erişim maliyeti de proje hesabına katılacaktır.

Altyapı takvimi ile konut teslim takvimi tek sözleşme zincirinde bağlanacak; vatandaş anahtarı aldıktan sonra eksik kamu hizmeti beklemeyecektir.

YAPI GÜVENLİĞİ POLİTİKASI

Yapı güvenliği ruhsat anından kullanım ömrünün sonuna kadar izlenecektir

Deprem, yangın, zemin, taşıyıcı sistem, malzeme ve kullanım değişikliği riskleri tek bina güvenliği dosyasında birleştirilecektir.

Güvenlik yalnız yeni yapıya odaklanmayacak; mevcut yapı stokunun yaşı, projesi, tadilatı ve bakım durumu düzenli risk taramasına alınacaktır.

Her binanın risk seviyesi ve yapılması gereken işlem vatandaşın anlayacağı dilde açıklanacaktır.

YAPI KİMLİK SİSTEMİ

Her yapının proje, malzeme, denetim ve bakım geçmişi kalıcı dijital kimlikte tutulacaktır

Yapı ruhsatı, zemin etüdü, statik proje, kullanılan ana malzemeler, denetim raporları ve yapı kullanma izni tek dosyada bulunacaktır.

Sonradan yapılan tadilat, taşıyıcı sisteme müdahale, kullanım değişikliği ve güçlendirme işlemleri bu kimliğe işlenecektir.

Vatandaş, belediye, itfaiye ve yetkili teknik birimler erişim seviyelerine göre aynı doğrulanmış kaydı kullanacaktır.

ZEMİN VE MİKROBÖLGELEME

Plan ve ruhsat kararları parsel ölçeğinde doğrulanmış zemin bilgisine dayanacaktır

Deprem tehlikesi, sıvılaşma, heyelan, taşkın ve diğer yerel riskler şehir ölçeğinde mikrobölgeleme çalışmalarıyla belirlenecektir.

Zemin verisi farklı projelerde tekrar tekrar üretilen ve birbiriyle çelişen raporlar olmaktan çıkarılacak; ortak kalite standardına bağlanacaktır.

Yüksek riskli alanlarda yapı türü, yoğunluk ve temel sistemi için bağlayıcı sınırlar uygulanacaktır.

PROJE VE HESAP KALİTESİ

Kritik yapı projeleri bağımsız ikinci teknik incelemeden geçecektir

Hastane, okul, yurt, yüksek yapı, büyük açıklıklı yapı ve afet sonrası hizmet vermesi gereken tesislerde tasarım kontrolü tek imzaya bırakılmayacaktır.

Proje müellifi ile kontrol eden kişi veya kuruluş arasında mali ve kurumsal bağımsızlık bulunacaktır. Hesap girdileri ve model varsayımları saklanacaktır.

Standart dışı yenilikçi çözümler yasaklanmayacak; fakat deney, doğrulama ve sorumluluk şartları açıkça yerine getirilecektir.

YAPI DENETİMİNİN DÖNÜŞÜMÜ

Denetim kuruluşunun işverene ekonomik bağımlılığı azaltılacaktır

Yapı denetim hizmeti, denetlenen müteahhidin seçimine ve sürekli iş ilişkisine dayandığında tarafsızlık riski doğabilir. Atama havuz ve risk esaslı sistemle yapılacaktır.

Ödeme yapı sahibi tarafından yapılsa bile kamu kontrollü emanet hesap üzerinden aktarılacak; denetçi uygunsuzluğu bildirdiği için iş kaybetmeyecektir.

Denetim raporları, saha fotoğrafları, numune sonuçları ve düzeltmeler yapı kimlik sistemine işlenecektir.

LABORATUVAR VE NUMUNE

Beton, çelik ve diğer yapı malzemesi testleri izlenebilir ve yeniden doğrulanabilir olacaktır

Numunenin nereden, ne zaman ve kim tarafından alındığı elektronik mühür ve konum kaydıyla belirlenecektir.

Laboratuvarların yeterliği kör testler ve çapraz denetimlerle sınanacak; yüksek riskli sonuçlarda bağımsız ikinci analiz yapılacaktır.

Sonuç değiştirme, numune ikamesi veya kayıt silme ağır mesleki ve cezai yaptırıma bağlanacaktır.

YAPI MALZEMELERİ

Piyasaya giren yapı ürünleri performans ve izlenebilirlik standardına tabi olacaktır

Taşıyıcı, yangın güvenliği, yalıtım ve cephe ürünleri üretimden şantiyeye kadar parti numarasıyla izlenecektir.

Belge kontrolü saha performansının yerine geçmeyecek; riskli ürün gruplarında piyasa gözetimi ve rastgele test yapılacaktır.

Uygunsuz ürün yalnız tek şantiyeden çıkarılmayacak; aynı üretim partisinin kullanıldığı yapılar hızlı biçimde tespit edilecektir.

MÜTEAHHİTLİK YETERLİĞİ

Yapım işi sermaye kadar teknik kapasite, geçmiş performans ve etik kayıt gerektirecektir

Müteahhitler üstlenebilecekleri proje büyüklüğü ve yapı türüne göre sınıflandırılacaktır. Teknik kadro, ekipman, mali yeterlik ve tamamlanan iş kalitesi birlikte değerlendirilecektir.

Ağır kusur, sürekli gecikme, iş güvenliği ihlali ve sahte belge geçmişi kamuya açık performans kaydına işlenecektir.

Şirket değişikliği veya ortaklık devri yoluyla kötü geçmişin silinmesini önleyen gerçek faydalanıcı takibi kurulacaktır.

MESLEKİ SORUMLULUK

Mimar ve mühendis imzası şekli işlem değil ölçülebilir sorumluluk taşıyacaktır

Proje müellifi, şantiye şefi, kontrol mühendisi ve yapı denetçisinin görev sınırları aynı iş için açıkça ayrılacaktır.

Mesleki yeterlik yalnız diploma ile sınırlı kalmayacak; yapı türüne göre deneyim, sürekli eğitim ve yetki seviyesi aranacaktır.

Kusur hâlinde sorumluluk süreleri, mesleki sigorta ve disiplin süreçleri vatandaşın hakkını koruyacak biçimde düzenlenecektir.

RUHSAT SİSTEMİ

Yapı ruhsatı ülke çapında ortak veri ve süre standardıyla yürütülecektir

Belediyelerin yerel yetkisi korunurken başvuru belgeleri, kontrol listeleri ve işlem durumları ortak dijital sistemde standartlaştırılacaktır.

Eksik belge tek seferde bildirilecek; kurumlar arası yazışma vatandaşın üzerinde bırakılmayacaktır. Süre aşımı otomatik onay değil, sorumlu makam için hesap verme doğuracaktır.

Ruhsat, plan, zemin, proje ve altyapı verisiyle otomatik çapraz kontrol edilecek; sonradan iptal edilen veya değiştirilen kararlar izlenebilir olacaktır.

YAPI KULLANMA İZNİ

Bina tamamlandı sayılmadan önce güvenlik ve erişilebilirlik fiilen doğrulanacaktır

İskân işlemi yalnız evrak kontrolüyle sonuçlanmayacak; projeye uygunluk, yangın güvenliği, asansör, enerji, erişilebilirlik ve temel altyapı sahada denetlenecektir.

Eksikler önem derecesine göre sınıflandırılacak; can güvenliğini etkileyen eksiklik varken kullanım izni verilemeyecektir.

Geçici kullanım izni istisnası dar tutulacak, süresi ve giderilecek eksikler yapı kimliğinde açıkça gösterilecektir.

MEVCUT YAPI STOKU

Türkiye’nin bina envanteri risk, kullanım ve müdahale önceliğiyle tamamlanacaktır

Yapı yaşı, taşıyıcı sistem, zemin, kullanım türü, kat sayısı ve bilinen tadilatlar ülke çapında ortak veri modeline alınacaktır.

Hızlı tarama kesin risk tespiti yerine önceliklendirme aracı olacak; yüksek riskli binalar ayrıntılı incelemeye yönlendirilecektir.

Envanter, dönüşüm bütçesi ve afet hazırlığının siyasi tercih yerine görünür risk sırasına göre kurulmasını sağlayacaktır.

KENTSEL DÖNÜŞÜM

Dönüşüm yalnız bina yenileme değil güvenli mahalle ve altyapı yenilemesi olacaktır

Riskli yapıların yenilenmesi zorunlu olmakla birlikte, yalnız parsel bazlı yoğunluk artışı şehir sorunlarını büyütebilir. Dönüşüm alanı ulaşım, altyapı, sosyal donatı ve açık alanla birlikte ele alınacaktır.

Kentsel Dönüşüm Başkanlığının uygulama, hak sahipliği, finansman ve saha koordinasyonu birikimi teşkilat içinde ayrı uygulama kapasitesi olarak korunacaktır.

Dönüşüm kararı risk verisine, plan bütünlüğüne ve sosyal etki analizine dayanacak; arsa geliri tek belirleyici olmayacaktır.

HAK SAHİPLİĞİ VE UZLAŞMA

Dönüşümde mülkiyet, barınma ve adil paylaşım açık güvenceye bağlanacaktır

Hak sahiplerinin mevcut bağımsız bölüm, arsa payı, kullanım ve borç durumu doğrulanmış ortak dosyada gösterilecektir.

Teklif edilen yeni konut, borç yükü, geçici kira desteği, teslim tarihi ve gecikme yaptırımı anlaşılır sözleşmede yer alacaktır.

Uzlaşma baskı aracı olmayacak; itiraz, bağımsız değerleme ve yargı yolu korunacaktır.

KİRACI VE KIRILGAN GRUPLAR

Dönüşüm yalnız tapu sahibini değil mahallede yaşayan insanları da koruyacaktır

Kiracılar, yaşlılar, engelliler, düşük gelirli haneler ve küçük esnaf dönüşüm nedeniyle barınma veya geçim kaybına uğrayabilir.

Taşınma, geçici konut, erişilebilir konut ve işyeri sürekliliği için hedefli destek uygulanacaktır.

Destekler açık ölçüte bağlanacak; sosyal koruma proje maliyetinin görünmez ve vazgeçilebilir kalemi olmayacaktır.

YERİNDE DÖNÜŞÜM

Güvenlik elverdiği ölçüde mahalle bağları ve yaşam düzeni korunacaktır

Dönüşümün vatandaşları işinden, okulundan ve sosyal çevresinden koparmaması temel planlama ölçütü olacaktır.

Yerinde dönüşüm mümkün değilse yeni yerin ulaşım, hizmet ve yaşam maliyeti bakımından eşdeğerliği gösterilecektir.

Mahalle ölçeğinde etaplama yapılarak uzun süreli belirsizlik ve boşaltılmış alan oluşması önlenecektir.

KAMU BİNALARI

Okul, hastane, yurt ve hizmet binaları için ayrı güvenlik ve bakım sistemi kurulacaktır

Kamu yapılarının deprem, yangın, erişilebilirlik ve yoğun kullanım riskleri özel envanterde izlenecektir.

Bakım bütçesi yalnız arıza sonrası harcamaya değil önleyici bakım planına dayanacaktır. Kritik kusurların ertelenmesi gerekçeli üst karar olmadan mümkün olmayacaktır.

Afet sonrası hizmet vermesi gereken binalar daha yüksek performans standardına tabi tutulacaktır.

YANGIN VE TAHLİYE GÜVENLİĞİ

Yapı güvenliği depremle sınırlı görülmeyecektir

Yangın bölmeleri, kaçış yolları, cephe malzemeleri, duman kontrolü ve itfaiye erişimi proje ile kullanım aşamasında birlikte değerlendirilecektir.

Otel, yurt, hastane, okul, alışveriş alanı ve yüksek yapılarda periyodik güvenlik denetimi zorunlu olacaktır.

Kullanım değişikliği veya kapasite artışı olduğunda eski izin otomatik olarak geçerli sayılmayacaktır.

ERİŞİLEBİLİRLİK VE EVRENSEL TASARIM

Şehir ve binalar herkesin bağımsız kullanımına uygun tasarlanacaktır

Kaldırım, toplu taşıma bağlantısı, bina girişi, asansör, ortak alan ve konut içi temel erişilebilirlik aynı zincirde ele alınacaktır.

Erişilebilirlik sonradan eklenen rampa değil, plan ve proje başlangıç ölçütü olacaktır.

Uygunluk yalnız çizim üzerinden değil tamamlanan yapıda kullanıcı deneyimi ve saha kontrolüyle doğrulanacaktır.

KENTSEL TASARIM VE KAMUSAL ALAN

Şehir kalitesi yalnız yapı yoğunluğu değil sokak, meydan ve yeşil alan bütünlüğüyle ölçülecektir

Planlar yaya erişimi, gölge, iklim konforu, çocuk ve yaşlı kullanımı, güvenlik ve mahalle ölçeğini gözeten tasarım rehberlerine dayanacaktır.

Büyük projelerin çevresindeki kamusal alan özel mülkün artığı olarak bırakılamayacak; bağlantı ve kullanım sürekliliği kurulacaktır.

Kentsel tasarım rehberi mimari tek tipleşme yaratmayacak; yerel kimliği koruyan açık kalite ölçütleri sunacaktır.

AKILLI ŞEHİR TEKNOLOJİSİ

Teknoloji planlama kararının yerine değil ölçülebilir şehir hizmetinin aracına dönüşecektir

Sensör, üç boyutlu şehir modeli, yapay zekâ ve uydu verisi; yapılaşma, altyapı, trafik ve risk takibinde kullanılacaktır.

Algoritmanın kullandığı veri, hata payı ve karar üzerindeki etkisi açıklanacak; otomatik sistem mülkiyet veya ruhsat hakkını tek başına belirleyemeyecektir.

Kişisel veri ve ticari sır korunurken kamu kararının dayandığı temel şehir verisi açık ve denetlenebilir olacaktır.

TAŞRA TEŞKİLATI

İl birimleri dosya taşıyan ara kademe değil güçlü teknik saha merkezi olacaktır

Mevcut il müdürlüklerinin planlama, yapı denetimi, laboratuvar ve dönüşüm deneyimi görev bazlı uzman ekipler hâlinde yeniden düzenlenecektir.

Personel dağılımı nüfus, yapı stoku, deprem riski, proje yoğunluğu ve denetim ihtiyacına göre yapılacaktır.

Merkez ayrıntılı saha kararını uzaktan vermeyecek; taşra da ulusal standardı kişisel yoruma göre değiştiremeyecektir.

VATANDAŞ BAŞVURUSU

Plan, ruhsat, risk ve dönüşüm başvuruları tek izlenebilir dosyada yürütülecektir

Vatandaş hangi kuruma gideceğini araştırmak zorunda kalmadan tek kapıdan başvuru yapacaktır. Sistem dosyayı yetkili belediye veya teşkilat birimine yönlendirecektir.

Başvurunun aşaması, eksik belgesi, sorumlu birimi ve yasal süresi görülebilecektir. Önemli kararlar anlaşılır gerekçeyle bildirilecektir.

Güvenlik riski bildiren vatandaş ve kamu çalışanları için korumalı ihbar kanalı bulunacaktır.

AÇIK VERİ VE ŞEFFAFLIK

Plan kararları, ruhsatlar, dönüşüm projeleri ve yapı güvenliği göstergeleri görünür olacaktır

Askı ilanı yalnız fiziksel panoda veya bulunması güç sayfalarda kalmayacak; harita üzerinden erişilebilir ve karşılaştırılabilir olacaktır.

Kamu projelerinin maliyeti, yüklenicisi, ilerleme oranı, teslim tarihi ve değişiklikleri düzenli yayımlanacaktır.

Kişisel güvenlik ve mahremiyet korunarak bina ve mahalle düzeyindeki risk bilgisi vatandaşın karar alabileceği açıklıkta sunulacaktır.

PERSONEL VE LİYAKAT

Şehircilik hizmeti açık kariyer, uzmanlık ve saha deneyimiyle yürütülecektir

Şehir plancısı, mimar, mühendis, hukukçu, ekonomist, sosyolog, değerleme uzmanı ve veri uzmanı görev tanımına göre istihdam edilecektir.

Terfi; sınav, proje kalitesi, saha başarısı, etik kayıt ve sürekli eğitim üzerinden yapılacaktır. Siyasi veya kişisel referans mesleki yeterliğin yerine geçemeyecektir.

Personelin düzenlediği sektörle görev sırasında ve sonrasında çıkar ilişkisine karşı bildirim, çekilme ve bekleme süresi kuralları uygulanacaktır.

BÜTÇE VE KAYNAK DAĞILIMI

Kaynaklar görünür konut açığı, yapı riski ve şehir hizmeti ihtiyacına göre dağıtılacaktır

Sosyal konut, dönüşüm, kamu yapısı güçlendirme ve şehir altyapısı bütçeleri ayrı programlarda izlenecektir.

Kaynak dağılımı nüfus, gelir, kira yükü, riskli yapı sayısı, afet tehlikesi ve altyapı açığı gibi göstergelere dayanacaktır.

Proje başarısı yalnız harcanan para veya üretilen bağımsız bölümle değil güvenlik, erişilebilirlik, teslim süresi ve yaşam kalitesi sonucuyla ölçülecektir.

DENETİM VE HESAP VERME

Teşkilat kararının hukuka uygunluğundan ve şehirde doğurduğu sonuçtan sorumlu olacaktır

Sayıştay mali işlemleri ve performansı denetler; TBMM politika ve bütçe hesabını sorar; idari yargı plan ve bireysel işlemleri hukuka uygunluk bakımından inceler.

İç denetim süreç hatası, çıkar çatışması, ihale riski ve veri güvenliğini araştırır. Teknik hatalar bağımsız uzman incelemesine açılır.

Yıllık raporda ruhsat ve proje sayısı değil; konut erişilebilirliği, risk azaltımı, teslim performansı, plan bütünlüğü ve vatandaş başvuru sonuçları açıklanacaktır.

KURUMLAR ARASI SINIRLAR

Her ana kurumun şehircilik zincirindeki görevi yazılı protokolle ayrılacaktır

Çevre Teşkilatı ekolojik sınırları; Afet Teşkilatı kriz ve afet koordinasyonunu; Ulaştırma Teşkilatı ana ulaşım ağını; yerel yönetimler yerel plan ve hizmetleri yürütür.

Şehircilik Teşkilatı yerleşim stratejisi, konut, yapı güvenliği ve dönüşüm politikasından sorumlu olur. Hiçbir kurum kendi yatırımını tek başına planlayıp uygunluk veremez.

Görüş süreleri, veri standardı ve anlaşmazlık çözümü kanunda açıkça belirlenir; belirsizlik fiilî yetki genişletme gerekçesi olamaz.

AFET ÖNCESİ VE SONRASI GÖREV

Teşkilat afet öncesinde risk azaltır, afet sonrasında güvenli yeniden yapımı yürütür

Afet ve Acil Durum Teşkilatı kriz komutasını ve acil müdahaleyi yürütür. Şehircilik Teşkilatı bina risk verisi, hasar tespit standardı ve yeniden yapım planından sorumlu olur.

Hasar tespiti ekipleri olay öncesinde eğitilir; sonuçlar ikinci inceleme ve itiraz yoluna açık olur.

Geçici barınmadan kalıcı konuta geçiş, hak sahipliği, altyapı ve şehir planı tek yeniden inşa programında birleştirilir.

GEÇİŞ PLANI

Mevcut yapılardan yeni teşkilata geçiş hizmet kesintisi olmadan üç aşamada yapılacaktır

İlk aşamada görev, personel, bütçe, veri, proje, ruhsat, sözleşme ve taşra kapasitesi envanteri çıkarılacaktır. Çevre, millî emlak ve coğrafi veri görevlerinin devri dosya bazında belirlenecektir.

İkinci aşamada mekânsal planlama, yapı işleri, mesleki hizmetler, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ve TOKİ arasındaki politika ve uygulama ilişkisi yeni görev şemasına bağlanacaktır. Ruhsat, denetim ve proje sahipliği ayrılacaktır.

Üçüncü aşamada yapı kimliği, ulusal bina envanteri, ortak ruhsat sistemi, sosyal konut göstergeleri ve performans denetimi tam yürürlüğe girecektir. Kazanılmış haklar korunacak ve hiçbir başvuru boşlukta bırakılmayacaktır.

VATANDAŞIN HAYATINDAKİ SONUÇ

Konut, plan ve yapı güvenliği anlaşılır, öngörülebilir ve günlük hayatta hissedilir olacaktır

Vatandaş yaşadığı binanın temel güvenlik kaydını, mahallesindeki plan değişikliğini ve dönüşüm dosyasının aşamasını görebilecektir. Başvurusu kurumlar arasında kaybolmayacaktır.

Konut arayan hane sosyal konut ve kiralık konut seçeneklerinin koşullarını açıkça bilecek; yüklenici ve yatırımcı da ülke genelinde aynı teknik standarda ve belirli işlem süresine tabi olacaktır.

Şehirlerin başarısı yalnız yeni bina ve yüksek arsa değeriyle değil; güvenli yapı, erişilebilir konut, düzenli kamusal alan, güçlü altyapı ve uzun vadeli yaşam kalitesiyle ölçülecektir.