Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayınların özgür, çoğulcu, erişilebilir ve kanuna uygun işlemesini sağlayan bağımsız düzenleyici kurum.
Üst Kurul; yayın lisanslarını düzenler, yayın hizmetlerini somut ve açık ölçütlerle izler, çocukları ve izleyici haklarını korur, yayıncılıkta çoğulculuğu ve hesap verebilirliği gözetir.
Ne yapar?Yayın hizmetlerini lisanslar, izler; çocukları, izleyiciyi, çoğulculuğu ve erişilebilirliği korur.
Nasıl çalışır?Yayın kaydı, uzman raporu, savunma, hukuk incelemesi ve gerekçeli Kurul kararıyla.
Kime hesap verir?TBMM’ye, Sayıştaya, idari yargıya ve kararlarını izleyen kamuoyuna.
Ne yapamaz?Haber merkezini yönetemez, siyasi görüşe göre ceza veremez ve mahkeme yerine geçemez.
01
ANAYASAL KİMLİK
Yayın özgürlüğünü, kamu yararını ve çoğulculuğu aynı hukuk düzeni içinde koruyan kurum
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu; radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini düzenleyen, lisanslayan ve denetleyen bağımsız kamu kurumudur.
Radyo ve televizyon yayınları toplumun haber alma, düşünce oluşturma, kültüre erişme ve kamusal tartışmaya katılma yollarından biridir. Bu nedenle yayın alanı yalnız ticari bir piyasa değildir; aynı zamanda ifade ve basın özgürlüğünün kullanıldığı kamusal bir alandır.
Kurumun görevi yayıncıların yerine içerik üretmek veya hangi görüşün doğru olduğuna karar vermek değildir. Lisans düzenini kurar, kanunda açıkça belirtilen yayın ilkelerini uygular, çocukları ve hassas grupları korur, reklam ile yayın arasındaki sınırı denetler.
Millî Liyakat modelinde Üst Kurul, siyasi çoğunluğun yayın alanındaki uzantısı olamaz. Kararları; açık kanun hükmüne, somut yayın kaydına, savunma hakkına, ifade özgürlüğüne, ölçülülüğe ve benzer olaylarda tutarlı uygulamaya dayanır.
02
KURUM GÖREVLİLERİ
Kurumun bütün görev alanları açık görev paylaşımıyla yürütülür
Üst Kurul üyeleri karar verir; uzman birimler dosyayı hazırlar, teknik ve hukuki inceleme yapar. Hiçbir görevli, başka bir görevlinin yetkisini kullanamaz.
Kurumun görev yapısı; karar alma, yayın izleme, lisanslama, teknik denetim, çocukların korunması, erişilebilirlik, medya çoğulculuğu, reklam denetimi, dijital yayınlar, izleyici başvuruları, hukuk ve kurumsal yönetim alanlarına ayrılır. Her görev, kendi uzmanlık sınırı içinde yürütülür.
Uzmanlar yayın kaydını ve somut veriyi inceler, rapor hazırlar ve hukuki dayanağı açıklar. Üst Kurul üyeleri bu hazırlığı değerlendirerek bağımsız biçimde oy kullanır. İdari birimler ise kararın uygulanmasını, kayıt altına alınmasını ve kamuya doğru biçimde duyurulmasını sağlar.
Aşağıdaki görev kartlarında her unvanın sorumluluğu, yetki sınırı ve diğer görevlerle ilişkisi ayrı ayrı açıklanmıştır. Böylece dosyanın kim tarafından hazırlandığı, kimin karar verdiği ve kimin uygulamayı izlediği açıkça görülebilir.
03
TEMEL GÖREVLER
Lisans, yayın ilkeleri, çocukların korunması, erişilebilirlik ve çoğulculuğu birlikte gözetir
Kurumun görevi yalnız ihlal tespit etmek değildir; sağlıklı, çeşitli, erişilebilir ve güvenilir bir yayın ortamının kurallarını oluşturmaktır.
Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerine lisans verir; sahiplik yapısını, teknik yeterliği ve lisans şartlarının devam edip etmediğini izler. Yayın iletim hizmetlerinde teknik yetkilendirme ve frekans kullanım süreçlerini ilgili kurumlarla koordinasyon içinde yürütür.
Yayınları kanundaki somut ilkeler bakımından izler. Çocukların korunması, insan onuru, şiddetin özendirilmemesi, ayrımcılık yasağı, reklam kuralları, seçim dönemindeki kanuni yayın yükümlülükleri ve erişilebilir yayın hizmetleri ayrı uzmanlıklarla değerlendirilir.
İzleyici başvurularını toplar, kamuoyu araştırmaları yapar ve medya okuryazarlığını destekler. Kararlarını, lisans bilgilerini, yaptırım gerekçelerini ve düzenleyici sonuçları kamuya anlaşılır biçimde sunar.
04
ÇALIŞMA BİÇİMİ
Yayın kaydı, uzman incelemesi, savunma, Kurul kararı ve yargı yolu birbirini izler
Bir yayın hakkında karar verilirken yalnız şikâyet sayısına veya tek bir cümleye bakılmaz; yayın bağlamı ve hukuki ölçütler birlikte incelenir.
İnceleme; yayın tarihi, saati, program türü, hedef kitle, kullanılan ifade veya görüntü ve programın bütünü belirtilerek başlar. Uzman raporu, hangi kanun hükmünün neden ilgili olduğunu açıklar ve kişisel yorumdan ayrılır.
Yayıncı kuruluşa isnat edilen ihlal ve dayanak kayıt bildirilir; savunma için makul süre tanınır. Hukuk birimi yetki, usul, ifade özgürlüğü ve yaptırımın ölçülülüğü yönünden dosyayı inceler.
Üst Kurul üyeleri dosyayı ayrı ayrı değerlendirir ve oy kullanır. Karar, karşı oylar ve gerekçelerle yayımlanır. Yaptırımın uygulanması izlenir; yayıncı idari yargıya başvurabilir.
05
KESİN YETKİ SINIRI
Kurum yayın düzenini korur; düşünceyi yönetemez ve haber merkezinin yerine geçemez
Düzenleme yetkisi, yayın içeriğini siyasi veya kişisel beğeniye göre şekillendirme yetkisi değildir.
Üst Kurul gazeteciye hangi haberi yapacağını, yorumcuya hangi görüşü savunacağını veya yayıncıya hangi siyasi çizgiyi benimseyeceğini söyleyemez. Eleştiri, rahatsız edici görüş veya kamu makamına yönelik sert ifade tek başına yaptırım gerekçesi olamaz.
Kurum suç soruşturması yürütemez, mahkeme gibi suçluluk kararı veremez ve yargı kararının yerine geçemez. Yayın yasağı veya erişim tedbirlerinde kanuni yetki ve yetkili yargı makamının kararı esas alınır.
Lisans ve yaptırım yetkisi medya sahipliğini siyasi sadakat karşılığında ödüllendirmek veya cezalandırmak için kullanılamaz. Ticari sır, kişisel veri ve kaynak gizliliği ölçüsüz biçimde açıklanamaz.
06
KURUMSAL DÖNÜŞÜM
Üyelik, karar gerekçesi, yaptırım ölçüsü ve yayın özgürlüğü güvenceleri yeniden kuruluyor
Yeni model, teknik ve hukuki kapasiteyi korurken Üst Kurulun siyasi etkiden uzak, öngörülebilir ve şeffaf çalışmasını sağlar.
Üst Kurul dokuz üyeden oluşur; üyeler yayın hukuku, iletişim, gazetecilik, çocuk gelişimi, sosyoloji, mühendislik, ekonomi ve insan hakları alanlarında doğrulanabilir deneyime sahip liyakat havuzundan belirlenir. Görev süreleri kademeli olur ve üyeler aynı anda topluca değişmez.
Dosya seçimi, izleme raporu, hukuk görüşü, karar yazımı ve uygulama takibi farklı birimlerce yürütülür. Üyelerin veya personelin medya şirketleri, siyasi yapılar ve ilgili ticari kuruluşlarla çıkar çatışması açık kurallarla engellenir.
Yaptırımlar ihlalin ağırlığı, yayının etkisi, tekrar durumu ve yayıncının düzeltme davranışı dikkate alınarak kademeli uygulanır. Kararların tam gerekçesi, karşı oyları ve dayanak yayın bölümü yayımlanır; benzer dosyalarda karar tutarlılığı düzenli olarak ölçülür.
07
KARAR VE YÖNETİM GÖREVLİLERİ
Kurul kararları ile kurum yönetimini birbirine karıştırmadan yürütür
Bu görev grubu, Üst Kurulun bağımsız kararını ve Başkanlık teşkilatının düzenli çalışmasını sağlar.
Başkan, Başkan Vekili ve üyeler lisans, düzenleme ve yaptırım dosyalarında nihai Kurul kararını oluşturur. Her üye oyunun gerekçesinden kişisel olarak sorumludur.
Başkan Yardımcısı karar vermez; uzmanlık dairelerinin dosya hazırlama, bilgi paylaşma ve süre yönetimini koordine eder. Böylece idari yönetim ile Üst Kurulun karar yetkisi ayrılır.
Görevlerin açık ayrılması, tek kişinin gündem, inceleme, karar ve uygulama zincirinin tamamını kontrol etmesini engeller.
08
YAYIN, LİSANS VE TOPLUMSAL KORUMA GÖREVLİLERİ
Yayın içeriği, teknik hizmet, lisans, çocukların korunması ve izleyici hakları ayrı uzmanlıklarda ele alınır
Bu görev grubu, yayını izler ve raporlar; nihai yaptırım kararını ise Üst Kurula bırakır.
Yayın izleme ve lisans birimleri aynı dosyada farklı sorumluluk taşır. Lisans birimi piyasaya giriş şartlarını, izleme birimi ise somut yayın hizmetini değerlendirir.
Çocuk, erişilebilirlik, çoğulculuk, reklam ve dijital yayın uzmanlıkları ayrı tutulur. Böylece tek bir genel değerlendirme yerine konunun gerektirdiği bilgi kullanılır.
İzleyici başvuruları ve kamuoyu araştırmaları karar sürecine veri sağlar; ancak başvuru sayısı veya kamuoyu eğilimi tek başına ihlal kararı oluşturmaz.
09
HUKUK, KARAR VE KURUMSAL GÜVENCE GÖREVLİLERİ
Kararın hukuka uygun, teknik olarak güvenli, kayıtlı ve uygulanabilir olmasını sağlar
Bu görevler, yayın incelemesinin arka planındaki hukuk, karar yazımı, veri, uluslararası uyum ve idari güvenceyi yürütür.
Kurul işleri ve hukuk birimleri, dosyanın usule uygun ilerlemesini ve kararın açık gerekçeyle yazılmasını sağlar. Uzman raporundaki teknik değerlendirmeyi değiştirmez; onu hukuken tutarlı karara dönüştürür.
Bilgi teknolojileri birimi yayın kayıtlarının bütünlüğünü, erişim yetkilerini ve işlem izlerini korur. Otomatik araçlar yalnız inceleme desteği sağlar; karar insan değerlendirmesiyle alınır.
Strateji, insan kaynakları, idari işler ve iç denetim birimleri kurumun tarafsızlığını destekleyen kapasiteyi kurar. Bu görevler esas yayın kararı üzerinde baskı kuramaz.
10
DENETİM VE HESAP VERME
Bağımsızlık, denetimsizlik değil; kararın dayanağını ve sonucunu açıklama sorumluluğudur
Kurum yayıncıdan hesap sorarken kendi karar sürecini de TBMM, Sayıştay, yargı ve kamu denetimine açık tutar.
Üst Kurul yıllık faaliyet raporunda lisans sürelerini, inceleme sayılarını, yaptırım türlerini, iptal edilen kararları, başvuru sonuçlarını ve karar tutarlılığı göstergelerini açıklar. Yayıncı adlarıyla birlikte kişisel veri ve ticari sır sınırları gözetilir.
Sayıştay mali kaynakları ve kamu zararını denetler. İdari yargı, lisans ve yaptırım kararlarının yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygunluğunu inceler.
İç denetim; dosya seçimi, veri erişimi, satın alma ve personel süreçlerini kontrol eder. Kurul üyelerinin çıkar çatışması bildirimleri ve dosyadan çekilme kararları kayıt altına alınır.
11
VATANDAŞ AÇISINDAN SONUÇ
Özgür, çeşitli, güvenilir ve herkes için erişilebilir yayın ortamı
İyi çalışan bir Üst Kurulun sonucu daha fazla ceza değil; yayın özgürlüğü ile izleyici hakkının açık kurallarla birlikte korunmasıdır.
Vatandaş hangi yayın kuruluşunun lisanslı olduğunu, bir yaptırımın hangi somut yayın nedeniyle verildiğini ve karara karşı hangi yolun açık olduğunu görebilir. Başvurusu kayıt altına alınır ve sonucu anlaşılır biçimde bildirilir.
Çocuklar yaşlarına uygun korumadan, engelli bireyler erişilebilir yayın hizmetlerinden, bütün toplum ise farklı görüş ve içeriklere ulaşabilen çoğulcu yayın ortamından yararlanır.
Yayın kuruluşu, siyasi baskı veya belirsiz ölçüt korkusu olmadan çalışır; ancak kanunda açıkça belirtilen sorumluluklardan kaçamaz. Böylece ifade özgürlüğü, yayıncılık etiği ve kamu yararı aynı kurumsal güven içinde buluşur.
