ORTAK HAFIZA • ÖZGÜR SANAT • KORUNAN MİRAS

Millî Kültür ve Miras Teşkilatı

Türkiye’nin kültürel hafızası bilimle korunacak, sanat özgürce gelişecek ve kültür hizmeti ülkenin her yerine ulaşacaktır.

Yeni teşkilat; kültür varlıklarını, müzeleri, kütüphaneleri, yazma eserleri, yaşayan mirası, güzel sanatları, sahne sanatlarını, sinemayı, yayıncılığı ve telif politikasını tek bir millî kültür sistemi içinde buluşturacaktır. Turizm hedefi ile kültür mirasının korunması birbirinden ayrılacak; bilimsel karar, sanat üretimi, işletmecilik, destek ve denetim görevleri açık sorumluluk zincirlerine bağlanacaktır.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Kültür politikası koruma, üretim, erişim ve temsil hedeflerini aynı ölçülebilir sistemde buluşturamamaktadır

Tarihî eser, müze, kütüphane, sahne sanatları, yayıncılık ve somut olmayan miras farklı idari hatlarda yürütülmekte; vatandaş açısından bütüncül bir kültür hizmeti oluşmamaktadır.

Başarı çoğu zaman etkinlik, ziyaretçi veya proje sayısıyla anlatılmakta; koruma kalitesi, bölgesel erişim, eser güvenliği ve kültür hayatına kalıcı katılım yeterince ölçülmemektedir.

Yeni teşkilat kültürü yalnız geçmişin korunması değil, milletin hafızası ile bugünün üretimi arasında süreklilik kuran temel kamu hizmeti olarak ele alacaktır.

SORUNUN KÖKÜ

Politika koyma, koruma kararı, proje uygulaması, işletmecilik ve denetim görevleri açık biçimde ayrılmamıştır

Aynı idari yapı kimi zaman kültür varlığı üzerinde karar vermekte, restorasyon projesini yürütmekte, uygulamayı kabul etmekte ve sonucun denetimini de gerçekleştirmektedir.

Müze, kütüphane ve sanat kurumlarının uzmanlık ihtiyaçları farklı olmasına rağmen personel, bütçe ve yatırım kararları merkezî ve tek tip süreçlere bağlanabilmektedir.

Yeni düzende karar veren, uygulayan, işleten, destekleyen ve denetleyen birimler arasında kurumsal sınırlar kurulacaktır.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat kültürel mirası koruyacak, kültüre erişimi sağlayacak ve sanat üretiminin özgürlüğünü güvence altına alacaktır

Teşkilat kanun yapmayacak, yargısal karar vermeyecek ve sanatın içeriğini siyasal tercihe göre belirlemeyecektir.

Görevi kültür varlıklarını korumak, bilgi ve eserleri erişilebilir kılmak, kültürel üretimin altyapısını geliştirmek ve kültürel çoğulculuğu güvence altına almaktır.

Her işlem mülkiyet hakkı, bilimsel özerklik, ifade ve sanat özgürlüğü ile gelecek kuşakların kültürel miras hakkı arasında açık bir dengeye dayanacaktır.

YENİ KURUMSAL AYRIM

Kültür ve miras görevleri turizm işletmeciliğinden ayrılarak bağımsız kamu amacı altında toplanacaktır

Turizm planlaması, tesis belgelendirme, destinasyon pazarlaması ve turizm yatırımı ayrı Turizm ve Tanıtma Teşkilatında yürütülecektir.

Millî Kültür ve Miras Teşkilatı ise kültür varlıkları, müzeler, kütüphaneler, arşiv niteliğindeki eserler, sanat kurumları, yayıncılık ve telif politikasına odaklanacaktır.

Kültürel miras turizm geliri üretme aracı olarak değil, öncelikle korunması gereken ortak hafıza olarak yönetilecektir.

MERKEZ TEŞKİLATI

Merkez yapı görev alanlarına göre uzmanlaşmış genel müdürlükler ve bağımsız kurullardan oluşacaktır

Kültür Varlıkları ve Koruma, Müzeler ve Koleksiyonlar, Kütüphaneler ve Bilgi Erişimi, Somut Olmayan Miras, Güzel Sanatlar, Sahne Sanatları, Sinema ve Görsel Kültür, Yayıncılık ve Telif ana hizmet alanları olacaktır.

Ortak veri, yatırım, insan kaynağı, hukuk ve dış ilişkiler birimleri hizmet üretimini destekleyecek; içerik kararlarına müdahale etmeyecektir.

Her genel müdürlüğün görevi, karar sınırı, performans göstergesi ve diğer kurumlarla ilişkisi kamuya açık olarak tanımlanacaktır.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Teşkilat başkanı kültür yönetimi deneyimi, bilimsel yeterlik ve tarafsızlık ölçütleriyle seçilecektir

Adayın kültür, sanat, miras, müzecilik, kütüphanecilik veya kamu yönetimi alanlarında doğrulanabilir üst düzey tecrübeye sahip olması gerekecektir.

Siyasi sadakat, kişisel yakınlık veya yalnızca tanınmışlık atama ölçütü olmayacak; çıkar çatışması ve geçmiş görev ilişkileri açıklanacaktır.

Başkan sanat ve bilim kurumlarının içerik kararlarını tek başına belirleyemeyecek; görevi sistemin hukuka, bütçeye ve uzun vadeli plana uygun çalışmasını sağlamaktır.

MİLLÎ KÜLTÜR ENVANTERİ

Taşınır, taşınmaz, yazılı, görsel ve yaşayan kültür mirası ortak envanterde birleşecektir

Tescilli yapılar, arkeolojik alanlar, müze eserleri, yazma eserler, arşivler, halk kültürü unsurları ve risk altındaki sanat gelenekleri ortak veri standartlarıyla kaydedilecektir.

Her varlığın hukuki durumu, konumu, fiziksel hâli, bakım ihtiyacı, sahipliği, erişim düzeyi ve müdahale geçmişi izlenebilir olacaktır.

Güvenlik gerektiren bilgiler korunurken kamuya açık kültür verisi araştırmacıların, yerel yönetimlerin ve vatandaşların kullanımına sunulacaktır.

KÜLTÜR VARLIKLARI KORUMA SİSTEMİ

Tescil ve koruma kararları bilimsel ölçüt, gerekçe ve süreli gözden geçirme düzenine bağlanacaktır

Bir yapının veya alanın hangi değer nedeniyle korunduğu, korunması gereken unsurları ve izin verilen müdahale sınırları açıkça gösterilecektir.

Koruma kararı mülk sahibine yalnız yükümlülük getirmeyecek; teknik rehberlik, bakım desteği ve uygulanabilir finansman araçlarıyla desteklenecektir.

Tescil, derece değişikliği ve kaldırma kararları uzman raporuna dayanacak; kararların yargısal denetimi ve itiraz yolu açık olacaktır.

KORUMA KURULLARI

Koruma kurulları idari baskıdan uzak, disiplinler arası ve gerekçeli karar veren yapılara dönüştürülecektir

Arkeoloji, mimarlık, sanat tarihi, şehir planlama, mühendislik, hukuk ve ilgili yerel uzmanlıklar kurul bileşiminde dengeli biçimde yer alacaktır.

Kurul üyeleri aynı dosyada proje müellifi, danışman, yüklenici veya ekonomik menfaat sahibi olamayacaktır.

Toplantı gündemleri, kararlar, karşı oylar ve bilimsel dayanaklar kişisel ve güvenlik bilgileri korunarak yayımlanacaktır.

KAZILAR VE ARAŞTIRMALAR

Arkeolojik kazı ve yüzey araştırmaları uzun vadeli bilimsel program ve alan koruma planına bağlanacaktır

Kazı izni yalnız akademik hedefe değil, ekip kapasitesi, konservasyon imkânı, depo güvenliği, yayın takvimi ve alanın kazı sonrasında korunmasına göre verilecektir.

Kazılan alanın açıkta bırakılması veya buluntuların yıllarca yayımlanmaması kabul edilmeyecek; her proje için kapanış ve devir planı bulunacaktır.

Yerli ve yabancı bilim ekipleri aynı şeffaf ölçütlere tabi olacak; bulunan eser ve verilerin ülke içinde güvenli biçimde korunması sağlanacaktır.

KURTARMA ARKEOLOJİSİ

Büyük altyapı ve yapılaşma projelerinde kültür mirası riski karar öncesinde araştırılacaktır

Yol, baraj, maden, enerji, kentsel dönüşüm ve büyük yapı yatırımlarında arkeolojik risk taraması proje takviminin sonuna bırakılmayacaktır.

Kurtarma kazısının bütçesi, süresi ve bilimsel sorumluluğu yatırım kararından önce belirlenecek; zaman baskısı bilimsel kaybın gerekçesi olmayacaktır.

Yatırımcı finansmanı bilimsel kararı etkilemeyecek; kazı ve koruma süreci teşkilatın bağımsız teknik gözetiminde yürütülecektir.

RESTORASYON VE KONSERVASYON

Restorasyon görünüş yenileme değil özgün malzeme, tarihsel katman ve yapısal güvenlik koruması olacaktır

Her proje ayrıntılı rölöve, malzeme analizi, hasar teşhisi, müdahale gerekçesi ve geri döndürülebilirlik değerlendirmesi içerecektir.

Uygulama sırasında bulunan yeni veriler kayıt altına alınacak; projeden sapma kurul onayı olmadan gerçekleştirilemeyecektir.

Kabul işlemi projeyi hazırlayan veya uygulayan ekipten bağımsız uzmanlarca yapılacak; kusurlar ve bakım sorumluluğu sözleşmede açıkça belirlenecektir.

KORUYUCU BAKIM

Kültür varlıkları ağır hasar oluşmadan düzenli bakım programına alınacaktır

Çatı, drenaj, nem, biyolojik bozulma, yangın, deprem ve ziyaretçi yükü gibi riskler periyodik olarak izlenecektir.

Bütçe yalnız büyük restorasyonlara değil, küçük fakat düzenli bakım müdahalelerine de zorunlu pay ayıracaktır.

Her varlık için bakım sorumlusu, kontrol tarihi, yapılacak iş ve gecikme riski dijital sistemde izlenecektir.

AFET VE MİRAS GÜVENLİĞİ

Deprem, yangın, sel, çatışma ve diğer afetler için kültür mirası kurtarma planları hazırlanacaktır

Müzeler, depolar, kütüphaneler, arşivler ve tarihî yapılar risk sınıfına göre dayanıklılık ve tahliye planına sahip olacaktır.

Afet ve Acil Durum Teşkilatıyla ortak ekip, ekipman, öncelik listesi ve olay komuta protokolü oluşturulacaktır.

Afet sonrasında gelişigüzel enkaz kaldırma yerine uzman eşliğinde belgeleme, parça kurtarma ve geçici koruma uygulanacaktır.

KÜLTÜR VARLIĞI KAÇAKÇILIĞI

Kaçak kazı, yasa dışı ticaret ve yurt dışına çıkarılan eserlerin takibi uzmanlaşmış sistemle yürütülecektir

Müze kayıtları, gümrük verisi, kolluk bildirimleri, müzayede katalogları ve uluslararası veri tabanları ortak risk analizinde kullanılacaktır.

Kolluk soruşturması İçişleri ve adli makamlarca yürütülürken teşkilat eser tanımlama, bilimsel rapor, köken araştırması ve iade dosyasından sorumlu olacaktır.

İade edilen eserlerin hangi gerekçeyle ülkeye kazandırıldığı, koruma durumu ve sergilenme planı kamuoyuna açıklanacaktır.

MÜZELER SİSTEMİ

Müzeler depo ve bilet işletmesi değil araştırma, koruma, eğitim ve kamusal hafıza kurumları olarak çalışacaktır

Her müzenin koleksiyon politikası, araştırma alanı, hedef kitlesi, eğitim programı ve bölgesel görevi açıkça tanımlanacaktır.

Ziyaretçi sayısı tek başarı ölçütü olmayacak; koleksiyon koruması, erişilebilirlik, bilimsel yayın, okul işbirliği ve yerel katılım da ölçülecektir.

Müze müdürleri mesleki yeterlik ve kurum yönetimi deneyimiyle seçilecek; kısa vadeli idari tercihler koleksiyon kararını belirlemeyecektir.

KOLEKSİYON YÖNETİMİ

Müze eserlerinin kayıt, depo, ödünç, sergileme ve konservasyon zinciri tek güvenlik standardına bağlanacaktır

Her eserin edinim kaynağı, hukuki statüsü, fiziksel durumu, konumu, hareket geçmişi ve görüntüsü güvenli sistemde tutulacaktır.

Sayım farkı, kayıp, hasar veya kayıt belirsizliği otomatik inceleme başlatacak; düzeltmeler iz bırakmadan yapılamayacaktır.

Depo koşulları eser türüne göre izlenecek; sergilenmeyen koleksiyonlar araştırmacı erişimi ve dijital kataloglarla görünür hâle getirilecektir.

MÜZE VE ÖREN YERİ İŞLETMECİLİĞİ

Bilimsel ve koruma kararları ticari işletme hedeflerinden ayrılacaktır

Biletleme, mağaza, kafe ve ziyaretçi hizmetleri profesyonel biçimde yürütülebilir; ancak sergileme, taşıma ve koruma kararını işletmeci veremeyecektir.

Gelirlerin kullanım ilkeleri açık olacak; elde edilen kaynağın belirli bölümü koleksiyon bakımı, yerel müzeler ve erişim yatırımlarına ayrılacaktır.

Yoğun ziyaretçi alanlarında taşıma kapasitesi uygulanacak; gelir artışı eser veya alan güvenliğinin önüne geçmeyecektir.

ÖZEL MÜZELER

Özel müzeler ortak koleksiyon güvenliği, uzman personel ve kamu denetimi standardına tabi olacaktır

Kuruluş izni yalnız bina ve eser sayısına değil, koleksiyonun hukuki kaynağına, koruma koşullarına ve sürdürülebilir işletme planına dayanacaktır.

Özel müze kapanırsa koleksiyonun güvenliği ve kayıtların devri önceden belirlenmiş planla sağlanacaktır.

Kamu desteği alan özel müzeler erişim, eğitim ve mali şeffaflık yükümlülüklerini yerine getirecektir.

YAZMA ESERLER

Yazma eserler tek katalog, bilimsel koruma ve yüksek çözünürlüklü dijital erişim sistemiyle yönetilecektir

Türkiye Yazma Eserler Kurumunun uzmanlık kapasitesi korunarak teşkilat içinde özerk bilimsel başkanlık biçiminde çalışacaktır.

Eserlerin fiziksel durumu, cilt, kâğıt, mürekkep, mülkiyet ve katalog bilgisi ortak standartla kayıt altına alınacaktır.

Dijital kopya erişimi telif, mahremiyet ve eser güvenliği gözetilerek genişletilecek; araştırmacı başvuruları açık süre ve ölçütlere bağlanacaktır.

KÜTÜPHANELER

Halk kütüphaneleri kitap ödünç verme noktasından yaşam boyu öğrenme ve bilgiye erişim merkezine dönüşecektir

Kütüphane ağı nüfusun yanında ulaşım, yaş, eğitim, gelir ve dijital erişim göstergelerine göre planlanacaktır.

Çocuk, genç, yaşlı, engelli ve farklı dil ihtiyaçlarına uygun koleksiyon, çalışma alanı ve rehberlik hizmeti sunulacaktır.

Açılış saatleri yerel ihtiyaca göre düzenlenecek; gezici kütüphane ve küçük yerleşim hizmetleri kalıcı bütçeye bağlanacaktır.

MİLLÎ KÜTÜPHANE VE BİBLİYOGRAFYA

Ülkede yayımlanan bilgi ve yayınların kalıcı kaydı eksiksiz biçimde tutulacaktır

Basılı ve dijital yayınların derlenmesi, ulusal bibliyografyanın hazırlanması ve uzun süreli dijital koruma ortak süreçte yürütülecektir.

Yayıncıların teslim yükümlülüğü kolaylaştırılacak; eksik derleme otomatik izlenecektir.

Araştırmacılar kataloglara tek noktadan erişecek; nadir eser ve süreli yayınların dijitalleştirme öncelikleri açık planla belirlenecektir.

DİJİTAL KÜLTÜR HAFIZASI

Müze, kütüphane, arşiv, görsel ve ses koleksiyonları ortak erişim mimarisinde buluşacaktır

Kurumların ayrı katalogları ortak kimlik, konu ve hak yönetimi standartlarıyla birbirine bağlanacaktır.

Dijitalleştirme yalnız tarama yapmak değil, doğru metadata, renk ve ses kalitesi, uzun süreli saklama ve yedekleme süreci olacaktır.

Kamu malı eserler mümkün olan en geniş kullanım lisansıyla sunulacak; kişisel veri ve telif hakkı bulunan içeriklerde erişim sınırı gerekçeli olacaktır.

SOMUT OLMAYAN KÜLTÜREL MİRAS

Yaşayan gelenekler yalnız listeye alınmayacak, taşıyıcı topluluklarla birlikte sürdürülecektir

Dil, sözlü anlatı, müzik, dans, zanaat, mutfak, ritüel ve yerel bilgi unsurları toplulukların katılımıyla belgelenip desteklenecektir.

Bir unsurun sahne gösterisine veya turistik ürüne indirgenmesi yerine usta-çırak aktarımı, üretim ortamı ve toplumsal bağları korunacaktır.

Destek kararları yerel topluluğun rızası, genç kuşak aktarımı ve kültürel istismar riskine göre verilecektir.

GELENEKSEL SANATLAR VE ZANAATLAR

Ustalık bilgisinin eğitim, üretim ve adil gelir zinciri içinde yaşaması sağlanacaktır

Usta ve sanatkâr envanteri yalnız unvan listesi olmayacak; üretim kapasitesi, çırak yetiştirme ve malzeme erişimiyle birlikte izlenecektir.

Kamu alımları, tasarım işbirlikleri, ortak atölyeler ve satış kanalları aracılığıyla nitelikli üretim desteklenecektir.

Sahte geleneksel ürün ve yanıltıcı coğrafi sunum tüketici ve kültür politikası birlikte ele alınarak denetlenecektir.

DİL VE SÖZLÜ KÜLTÜR

Türkçenin tarihî ve yaşayan söz varlığı ile yerel ağızlar bilimsel olarak belgelenip erişime açılacaktır

Sözlü tarih, masal, türkü, ağız, yer adı ve gündelik hayat anlatıları etik rıza ve kaynak gösterme ilkeleriyle kaydedilecektir.

Türk Dil Kurumu ve üniversitelerle görev paylaşımı kurulacak; teşkilat saha belgelemesi ve kültürel erişim altyapısını sağlayacaktır.

Dil politikası kültürel mirası korurken ifade özgürlüğü ve bilimsel yöntem sınırları içinde yürütülecektir.

GÜZEL SANATLAR

Kamu desteği sanatın içeriğini yönlendirmeden üretim, dolaşım ve erişim altyapısını güçlendirecektir

Resim, heykel, fotoğraf, müzik, tasarım ve yeni medya alanlarında destekler açık çağrı, bağımsız jüri ve yayımlanmış ölçütlerle verilecektir.

Sanatçıların siyasal görüşü, kuruma yakınlığı veya tanınmışlığı değerlendirme ölçütü olmayacaktır.

Destek alan projelerin mali hesabı denetlenirken estetik tercih ve ifade içeriği idari sansür konusu yapılamayacaktır.

DEVLET SANAT KOLEKSİYONLARI

Kamu kurumlarındaki sanat eserleri kayıt, bakım ve erişim sistemi içine alınacaktır

Bakanlıklar, kamu binaları, elçilikler ve depolardaki eserler ortak envanterde izlenecek; yer değişikliği kayıt dışı yapılamayacaktır.

Koleksiyonlar uzman konservasyon programına alınacak ve uygun eserler dönüşümlü sergilerle vatandaşla buluşturulacaktır.

Yeni eser alımları açık koleksiyon politikası, bağımsız kurul ve piyasa şeffaflığıyla yürütülecektir.

DEVLET TİYATROLARI

Devlet Tiyatroları idari bağlılık içinde sanatsal karar özerkliğine sahip kamu kurumu olarak çalışacaktır

Repertuvar, oyuncu seçimi ve sanatsal üretim kararları mesleki kurullar tarafından alınacak; teşkilat bütçe, erişim ve hesap verme çerçevesini belirleyecektir.

Bölge sahneleri yalnız turne durağı değil, yerel sanatçı ve teknik ekip yetiştiren kalıcı üretim merkezleri olacaktır.

Başarı yalnız doluluk oranıyla değil yeni eser üretimi, çocuk ve genç erişimi, bölgesel yaygınlık ve sanat kalitesiyle ölçülecektir.

DEVLET OPERA VE BALESİ

Opera ve bale kurumları yüksek uzmanlık gerektiren sanat üretimini özerk ve uzun vadeli planla yürütecektir

Orkestra, koro, bale, teknik atölye ve sahne personeli için mesleğe özgü kariyer ve çalışma düzeni kurulacaktır.

Repertuvar planı çok yıllı hazırlanacak; yerli eser siparişi, yeni seyirci geliştirme ve bölgesel erişim dengeli biçimde desteklenecektir.

Sanatsal kararlar idari makam tarafından günlük biçimde değiştirilemeyecek; bütçe ve performans kamuya açık olacaktır.

ÖZEL VE BAĞIMSIZ SAHNELER

Özel tiyatro, müzik ve dans toplulukları öngörülebilir, tarafsız ve çoğulcu destek sistemine kavuşacaktır

Destekler proje, kurum kapasitesi, çalışma koşulları, erişim ve sanatsal süreklilik ölçütleriyle verilecektir.

Jüri üyeleri başvuru sahipleriyle çıkar ilişkisini açıklayacak; karar puanları ve gerekçeleri yayımlanacaktır.

Kamu desteği eleştirel veya deneysel sanatın dışlanma aracı olmayacak; hukuka aykırı içerik iddiası ancak yargı denetimiyle sonuç doğuracaktır.

KÜLTÜR MERKEZLERİ

Kültür merkezleri boş bina değil düzenli program, profesyonel ekip ve yerel ortaklıkla çalışan kamusal mekânlar olacaktır

Her merkezin yıllık programı, hedef kitlesi, kullanım oranı, teknik kapasitesi ve bakım bütçesi bulunacaktır.

Yerel sanat toplulukları, okullar, üniversiteler ve sivil girişimler açık takvim ve eşit kullanım koşullarıyla mekânlardan yararlanacaktır.

Yeni bina kararı mevcut salonların kullanım, ulaşım ve bakım verileri incelenmeden verilmeyecektir.

SİNEMA VE GÖRSEL KÜLTÜR

Sinema desteği üretimden arşivlemeye, dağıtımdan seyirci erişimine kadar bütün zinciri kapsayacaktır

Film destekleri bağımsız kurul, açık puanlama ve çıkar çatışması kurallarıyla verilecektir.

Yerli filmlerin korunması için ulusal film arşivi, restorasyon laboratuvarı ve güvenli dijital saklama sistemi kurulacaktır.

Bağımsız salonlar, çocuk ve genç sineması, belgesel, kısa film ve bölgesel üretim erişim ölçütleriyle desteklenecektir.

TELİF HAKLARI

Telif sistemi üreticinin hakkını, kamusal erişimi ve dijital kullanım gerçekliğini dengeli biçimde yönetecektir

Eser sahipliği, lisans, kullanım ve ödeme kayıtları güvenli dijital sistemlerle izlenebilir hâle getirilecektir.

Meslek birliklerinin tahsilat, dağıtım ve yönetim giderleri ortak şeffaflık standardına bağlanacaktır.

Eğitim, araştırma, kütüphane, engelli erişimi ve kamu malı eserler için kanuni istisnalar açık ve uygulanabilir olacaktır.

YAYINCILIK POLİTİKASI

Kamu yayıncılığı bilimsel, kültürel ve erişim değeri bulunan eserleri şeffaf seçimle destekleyecektir

Yayın kurulları uzmanlık alanlarına göre oluşturulacak; eser seçimi kişisel ilişki veya ideolojik yakınlıkla yapılamayacaktır.

Kamu yayımları basılı ve erişilebilir dijital biçimlerde sunulacak; stok, dağıtım ve satış verisi izlenecektir.

Özel yayıncılık piyasasında teşkilat içerik denetçisi olmayacak; telif, kültür desteği ve bibliyografik altyapıyla sınırlı görev yürütecektir.

ÇEVİRİ VE KÜLTÜREL DOLAŞIM

Türkçe eserlerin dünya dillerine, dünya kültür mirasının Türkçeye nitelikli çevirisi desteklenecektir

Çeviri destekleri eser, dil, yayıncı kapasitesi, çevirmen yeterliği ve gerçek dağıtım planına göre verilecektir.

Çevirmen adı, sözleşmesi ve telif hakkı korunacak; yalnız kitap basılmış görünmesi destek sonucu sayılmayacaktır.

Kütüphaneler, festivaller, fuarlar ve dış temsilciliklerle eserlerin okura ulaşması izlenecektir.

VAKIF KÜLTÜR VARLIKLARI

Vakıf kökenli tarihî eserlerin korunması, vakıf amacı ve kamu mirası birlikte gözetilerek yürütülecektir

Vakıflar Genel Müdürlüğünün tarihî vakıf eserleri ve arşiv konusundaki uzmanlığı korunacak; kültürel koruma standartları teşkilatla ortaklaştırılacaktır.

Mülkiyet ve gelir yönetimi Vakıflar yapısında kalırken tescil, bilimsel müdahale ve koruma denetimi ortak kurallara tabi olacaktır.

Aynı eser üzerinde çift karar veya sorumluluk boşluğu oluşmaması için tek dosya ve açık yetki protokolü kullanılacaktır.

DİNÎ VE TARİHÎ YAPILAR

Kullanımı devam eden tarihî yapılarda ibadet, günlük kullanım ve koruma ihtiyaçları dengelenecektir

Bakım ve onarım programları kullanıcı kurum, mülk sahibi, koruma uzmanı ve yerel yönetim arasında ortak hazırlanacaktır.

Elektrik, ısıtma, güvenlik, kalabalık ve erişilebilirlik müdahaleleri özgün yapıya zarar vermeyecek teknik çözümlerle uygulanacaktır.

Kullanım yoğunluğu veya idari ihtiyaç tarihî dokuyu geri dönülmez biçimde değiştirme gerekçesi olmayacaktır.

UNESCO VE ULUSLARARASI MİRAS

Uluslararası miras dosyaları yalnız listeye girme hedefiyle değil gerçek koruma kapasitesiyle hazırlanacaktır

Dünya Mirası, somut olmayan miras ve diğer uluslararası programlarda yönetim planı, yerel katılım ve finansman taahhütleri uygulanabilir olacaktır.

Listeye alınan alanların izleme raporları kamuya açıklanacak; bozulma uyarıları saklanmayacaktır.

Uluslararası temsil, bilimsel kurumlar ve yerel yönetimlerle ortak tek devlet görüşü üzerinden yürütülecektir.

YEREL KÜLTÜR POLİTİKASI

Millî standart ile yerel kültürel çeşitlilik arasında görev dengesi kurulacaktır

Teşkilat koruma, koleksiyon, meslek ve hak standartlarını belirleyecek; belediyeler yerel kültür programı, mekân işletimi ve topluluk desteği yürütecektir.

Yerel yönetimlerin kültür içeriği merkezden tek tipe zorlanmayacak; kamu kaynağı ayrımcılık ve kişisel tanıtım için kullanılamayacaktır.

Ortak yatırımlarda mülkiyet, program, bakım, personel ve gelir paylaşımı başlamadan önce protokolle belirlenecektir.

İL KÜLTÜR VE MİRAS MÜDÜRLÜKLERİ

Taşra teşkilatı kültür hizmeti ile turizm idaresini ayıran uzmanlaşmış yapıya geçirilecektir

İl müdürlükleri kültür varlıkları, müzeler, kütüphaneler, sanat programları ve yaşayan miras koordinasyonundan sorumlu olacaktır.

Turizm belgelendirme ve tanıtım görevleri ayrı teşkilata aktarılacak; personel ve dosyalar görev envanterine göre devredilecektir.

İl müdürlerinin performansı yalnız etkinlik sayısıyla değil koruma riski, erişim eşitliği, kurum işleyişi ve yerel işbirliğiyle ölçülecektir.

BÖLGESEL UZMANLIK MERKEZLERİ

Her ilde kurulması verimsiz olan ileri uzmanlıklar bölgesel merkezlerde toplanacaktır

Konservasyon laboratuvarı, arkeometri, dijitalleştirme, eser taşıma, sahne teknikleri ve afet kurtarma kapasitesi bölgesel merkezlerce sağlanacaktır.

Bu merkezler il kurumlarının yerine geçmeyecek; uzman, ekipman ve acil müdahale desteği sunacaktır.

Hizmet talebi, müdahale süresi ve sonuçlar ortak sistemde izlenerek bölgeler arası kapasite farkı azaltılacaktır.

KÜLTÜRE ERİŞİM EŞİTLİĞİ

Kültür hizmeti yalnız büyük şehirlerde ve merkezî ilçelerde yoğunlaşmayacaktır

Yatırım ve program bütçesi nüfusun yanında kültür altyapısı eksikliği, ulaşım, gelir, yaş ve engellilik göstergelerine göre dağıtılacaktır.

Gezici müze, kütüphane, sahne ve atölye programları geçici kampanya değil düzenli kamu hizmeti olacaktır.

Bilet, ulaşım ve erişilebilirlik engelleri çocuklar, gençler ve düşük gelirli gruplar için hedefli desteklerle azaltılacaktır.

ÇOCUKLAR VE GENÇLER

Her çocuk kültür ve sanatla yalnız izleyici olarak değil üretici olarak buluşacaktır

Okullar, kütüphaneler, müzeler ve sanat kurumları yaşa uygun sürekli programlar geliştirecektir.

Atölye, prova, koleksiyon ve sahne deneyimleri eğitim sistemiyle ortak planlanacak; tek günlük geziler yeterli sayılmayacaktır.

Çocuğun güvenliği, kişisel verisi ve yaratıcı özgürlüğü bütün programlarda özel koruma standardına tabi olacaktır.

ENGELSİZ KÜLTÜR

Fiziksel, duyusal, bilişsel ve dijital erişilebilirlik bütün kültür kurumlarında zorunlu olacaktır

Tarihî yapı niteliği erişilebilirliği tamamen reddetme gerekçesi olmayacak; korumayla uyumlu alternatif çözümler geliştirilecektir.

İşaret dili, sesli betimleme, altyazı, kolay okunur içerik, dokunsal materyal ve erişilebilir katalog hizmetleri planlı biçimde sunulacaktır.

Erişilebilirlik denetimleri engelli bireylerin katılımıyla yapılacak ve eksiklerin giderilme takvimi yayımlanacaktır.

KÜLTÜR EMEKÇİLERİ

Sanatçı, arkeolog, konservatör, kütüphaneci, müzeci ve teknik personelin mesleki güvencesi güçlendirilecektir

Kadrolar görev analizi ve gerçek iş yüküne göre planlanacak; uzmanlık dışı görevlendirme istisna olacaktır.

Proje bazlı çalışan kültür emekçilerinde ücret, sigorta, iş güvenliği ve eser hakkı standart sözleşmeyle korunacaktır.

Meslek içi eğitim, bilimsel yayın, saha tecrübesi ve üretim başarısı kariyer ilerlemesinde ölçülebilir karşılık bulacaktır.

LİYAKAT VE ATAMA

Müze, kütüphane, kurul ve sanat kurumu yöneticileri görevin gerektirdiği uzmanlıkla seçilecektir

Her yönetici kadrosu için eğitim, mesleki tecrübe, yöneticilik, etik kayıt ve dil gereksinimi önceden ilan edilecektir.

Geçici görevlendirmeler kalıcı atama sistemini aşma aracı olmayacak; süre ve gerekçeleri kamuya açık olacaktır.

Yönetici performansı yalnız mali harcama değil koleksiyon güvenliği, hizmet kalitesi, personel gelişimi ve kamu erişimiyle değerlendirilecektir.

KÜLTÜR FONU VE DESTEKLER

Kültür destekleri tek merkezde görünür, kurallı ve çok yıllı finansman sistemiyle yönetilecektir

Fon kaynakları, başvuru takvimi, jüri ölçütleri, verilen destekler ve sonuç raporları kamuya açık olacaktır.

Aynı kişi veya kurumun sürekli ayrıcalıklı destek alması yoğunlaşma göstergeleriyle izlenecektir.

Destek ödemeleri üretim aşamalarına göre yapılacak; mali denetim sanatın içeriğine müdahale aracına dönüşmeyecektir.

KAMU ALIMLARI VE İHALE

Restorasyon, eser taşıma, dijitalleştirme ve kültür yapılarında fiyatın yanında uzmanlık ve kalite esas alınacaktır

İhale yeterlikleri işin riskine ve uzmanlığına göre belirlenecek; yalnız düşük teklif kültür varlığı üzerinde çalışma hakkı sağlamayacaktır.

Alt yükleniciler, kilit uzmanlar, malzeme kaynakları ve laboratuvar sonuçları sözleşme boyunca izlenecektir.

Sözleşme değişiklikleri, süre uzatımları ve kabul raporları ticari sır sınırları gözetilerek yayımlanacaktır.

VERİ VE AÇIK DEVLET

Kültür politikası doğrulanabilir veri ve kamuya açık performans göstergeleriyle yönetilecektir

Envanter, bütçe, ziyaret, koleksiyon, bakım, kazı, destek ve bölgesel erişim verileri ortak tanımlarla üretilecektir.

Yalnız olumlu rakamlar değil eser kaybı, geciken bakım, kapalı salon, eksik personel ve başarısız proje de raporlanacaktır.

Araştırmacılar kişisel veri ve eser güvenliği sınırları içinde anonimleştirilmiş veri setlerine erişebilecektir.

YAPAY ZEKÂ VE KÜLTÜR

Yapay zekâ kataloglama, risk tespiti ve erişime yardımcı olacak; kültürel ve bilimsel kararın yerine geçmeyecektir

Görüntü tanıma, metin çözümleme ve tahmin sistemleri uzman incelemesini hızlandırabilir; tescil, eser aidiyeti veya destek kararını tek başına veremez.

Eğitim verisinin kaynağı, telif durumu, hata oranı ve insan denetimi kayıt altına alınacaktır.

Kamu koleksiyonlarının yapay zekâ eğitimi için kullanımı açık lisans, telif ve kültürel hassasiyet kurallarına tabi olacaktır.

ETİK VE ÇIKAR ÇATIŞMASI

Sanat piyasası, restorasyon, koleksiyon, kurul ve destek kararlarında çıkar ilişkileri görünür olacaktır

Karar vericiler yakın ilişki, danışmanlık, eser sahipliği, ticari ortaklık ve önceki iş bağlarını dosya bazında açıklayacaktır.

Kurul üyesi veya kamu yöneticisi görev alanındaki özel projede eş zamanlı ücretli görev alamayacaktır.

Görevden ayrılan üst düzey personel için düzenlediği veya destek verdiği alanlarda makul bekleme süresi uygulanacaktır.

ŞİKÂYET VE İTİRAZ

Vatandaş, sanatçı, mülk sahibi ve araştırmacı kararın gerekçesine ve etkili itiraz yoluna ulaşacaktır

Tescil, destek, eser erişimi, kazı, yayın, telif ve kurum hizmetlerine ilişkin başvurular tek dosya üzerinden izlenebilecektir.

Ret kararları hukuki ve teknik gerekçeyi, sorumlu birimi, süreyi ve itiraz makamını gösterecektir.

İtirazı ilk kararı veren kişinin tek başına incelemesi önlenecek; yargıya başvurma hakkı korunacaktır.

BÜTÇE VE PERFORMANS

Bütçe bina ve etkinlik sayısına değil koruma sonucu, erişim ve kültürel üretim kapasitesine bağlanacaktır

Bakım, koleksiyon güvenliği, personel, dijital koruma ve yerel erişim için asgari bütçe standartları oluşturulacaktır.

Yeni yatırım kararı mevcut kurumların bakım açığı, kullanım oranı ve insan kaynağı tamamlanmadan verilmeyecektir.

Her ana program için hedef, maliyet, zaman, sorumlu birim ve ölçülen sonuç yıllık olarak yayımlanacaktır.

BAĞIMSIZ DENETİM

Mali, bilimsel, mesleki ve hak temelli denetim farklı kurumlarca yürütülecektir

Sayıştay bütçe ve performansı, idari yargı işlemlerin hukukiliğini, iç denetim süreç ve veri güvenliğini inceleyecektir.

Koruma, koleksiyon ve restorasyon kalitesi kurum dışı uzman değerlendirmesine açılacaktır.

Sanat özgürlüğü, ayrımcılık ve erişim şikâyetleri ilgili bağımsız hak kurumlarınca denetlenebilecektir.

KURUMLAR ARASI SINIRLAR

Teşkilat kültür ve mirası yönetir; turizm, eğitim, yerel yönetim, kolluk ve yargının yerine geçmez

Turizm tanıtımı ayrı teşkilatta, örgün eğitim Eğitim Teşkilatında, kaçakçılık soruşturması kollukta ve hukuki uyuşmazlık yargıda kalacaktır.

Belediyeler yerel kültür hizmetini yürütecek; ulusal koruma ve koleksiyon standartlarının altına inemeyecektir.

Vakıflar, üniversiteler, TRT, Türk Dil Kurumu ve diğer kamu kurumlarıyla görevler yazılı protokol ve ortak veri üzerinden koordine edilecektir.

GEÇİŞ PLANI

Yeni teşkilata geçiş kültür hizmetini kesmeden üç aşamada yürütülecektir

İlk aşamada personel, bina, koleksiyon, kurul, sözleşme, destek, veri sistemi ve taşra görevleri ayrıntılı envantere alınacaktır.

İkinci aşamada turizm görevleri ayrılacak; kültür ve miras birimleri ortak veri, bütçe, liyakat ve görev standartlarına bağlanacaktır.

Üçüncü aşamada bağımsız denetim, bölgesel uzmanlık merkezleri, dijital kültür hafızası ve sonuç temelli performans sistemi tam olarak işletilecektir.

VATANDAŞIN HAYATINDAKİ SONUÇ

Kültür mirası korunacak, bilgiye erişim kolaylaşacak ve sanat ülkenin her yerinde gündelik hayatın parçası olacaktır

Vatandaş yaşadığı yerdeki müze, kütüphane, kültür merkezi, eser ve etkinlik bilgisine tek noktadan ulaşabilecektir.

Mülk sahibi, sanatçı, araştırmacı ve kültür emekçisi hangi kurala tabi olduğunu, dosyasının durumunu ve itiraz yolunu görebilecektir.

Devlet geçmişi yalnız saklayan değil onu bilimle koruyan, bugünün üretimini özgürce destekleyen ve gelecek kuşaklara erişilebilir biçimde aktaran bir kültür düzeni kuracaktır.