MİLLÎ LİYAKAT SİSTEMİNDE TARAFSIZ TEMSİL
Cumhurbaşkanlığı
Devleti ve milletin birliğini temsil eder; kanunların yayımlanması ile anayasal süreklilik görevlerini yürütür, günlük devleti yönetmez.
Cumhurbaşkanlığı günlük yönetimi üstlenmez; devleti ve milletin birliğini tarafsız biçimde temsil eder.
ANAYASAL KİMLİK
Milletin ortak ve tarafsız temsil makamı
Cumhurbaşkanlığı, günlük devleti yöneten bir icra merkezi değil; Cumhuriyeti, Türk Milletinin birliğini ve anayasal sürekliliği temsil eden makamdır.
Cumhurbaşkanı doğrudan millet tarafından seçilir. Görev süresi on yıldır ve aynı kişi yalnız bir dönem görev yapar. Adaylık bireyseldir; makam siyasi partiye, gruba veya başka bir devlet organına bağlı olarak kullanılamaz.
Cumhurbaşkanlığı seçimden sonra bütün vatandaşların ortak makamıdır. Seçimde destek verenlerle vermeyenler arasında ayrım yapılamaz; devlet töreni, resmî konuşma, kabul ve temsil faaliyetleri tarafsızlıkla yürütülür.
Makamın saygınlığı geniş icrai yetkiden değil, görev sınırına sadakatten doğar. Cumhurbaşkanı temsil eder; Başbakan yürütmeyi yönetir ve icrai kararlarından hesap verir.
KURUM GÖREVLİLERİ
Temsil makamında kimin ne yaptığı açık olmalı
Aşağıdaki görevler anayasal temsil, hukuk, protokol, iletişim, arşiv ve tarafsız idari desteği birbirinden ayırır. Her kart görevin yapacağı işi ve kullanamayacağı yetkiyi birlikte gösterir.
Cumhurbaşkanı anayasal işlemin ve temsil faaliyetinin sahibidir. Genel Sekreterlik ve uzmanlık birimleri hazırlık yapar; hiçbir görevli Cumhurbaşkanının veya yürütmenin yerine karar veremez.
Görevler arasında sınır çizilmesi, görünmeyen yetki merkezlerinin oluşmasını önler. Özel kalem, danışmanlık, protokol veya iletişim görevi kamu kurumlarına emir verme yetkisi oluşturmaz.
Bütün personel liyakat, tarafsızlık, çıkar çatışmasından kaçınma ve kayıtlı işlem kurallarına tabidir. Siyasi sadakat, akrabalık veya kişisel yakınlık görev ölçütü olamaz.
TEMEL GÖREVLER
Cumhurbaşkanlığı hangi işleri yapar?
Makamın görevi temsil, kanunların yayımlanması, anayasal süreklilik ve devlet protokolüdür. Bu görevlerin hiçbiri günlük yürütme yetkisi doğurmaz.
Cumhurbaşkanı devleti ve Türk Milletinin birliğini yurt içinde ve dışında temsil eder. Yabancı devlet başkanlarını kabul eder, güven mektuplarını alır ve resmî ziyaretlerde devlet başkanı sıfatını taşır.
TBMM tarafından kabul edilen kanunları yayımlar veya açık anayasal ve hukuki gerekçeyle bir defaya mahsus Meclise geri gönderir. TBMM kanunu gerekli usulle yeniden kabul ettiğinde yayımlamayı geciktiremez.
Devlet organlarının düzenli çalışmasını tarafsız istişare, anayasal uyarı ve temsil yoluyla destekler. Bir uyuşmazlığı emirle çözmez; görevli organların kendi yetkileri içinde çalışmasını gözetir.
ÇALIŞMA BİÇİMİ
Her temsil işlemi gerekçeli, kayıtlı ve sınırları belli olur
Cumhurbaşkanlığı görünür törenlerden ibaret değildir. Her işlem hukuk, protokol, bilgi güvenliği, maliyet ve kamu yararı bakımından hazırlanır.
Kanun, devlet ziyareti, resmî kabul veya anayasal bildirim önce görevli uzmanlık birimince incelenir. Dosyada işlemin dayanağı, amacı, seçenekleri, yetki sınırı ve muhtemel etkisi gösterilir.
Genel Sekreterlik görüşleri tek dosyada toplar. Cumhurbaşkanı yalnız kendi anayasal yetkisi içinde işlem yapar; imza, görüş, tarih, gerekçe ve sorumlu birim kayıt altına alınır.
Konu yürütme alanına giriyorsa Başbakanlığa veya ilgili teşkilata gönderilir. Cumhurbaşkanlığı dosyayı sahiplenmez, talimat vermez ve uygulama sonucunun siyasi sorumluluğunu üstlenmez.
KESİN YETKİ SINIRI
Cumhurbaşkanı temsil eder; yönetmez
Kuvvetler ayrılığı, Cumhurbaşkanlığının saygın ve görünür olmasını fakat Başbakanlık, TBMM, yargı ve bağımsız kurumların yerine geçmemesini gerektirir.
Cumhurbaşkanı kamu hizmetlerini yönetemez, teşkilat başkanlarına emir veremez, bütçeyi uygulayamaz, ihale veya ruhsat sonucunu belirleyemez ve kamu personelini atayamaz.
Mahkemelere, savcılara, TBMM’ye, Sayıştaya veya bağımsız kurumlara belirli bir konuda nasıl karar vereceklerini söyleyemez. İstişare ve temsil yetkisi bağlayıcı talimata dönüşemez.
Makam siyasi parti merkezi, seçim kampanyası aracı veya yakın çevre nüfuz alanı olamaz. Devlet imkânları kişisel tanıtım, aile menfaati veya bir toplumsal kesimi üstün gösterme amacıyla kullanılamaz.
KURUMSAL DÖNÜŞÜM
Cumhurbaşkanlığı yürütme merkezinden tarafsız temsil makamına dönüşür
Dönüşüm, Cumhurbaşkanlığını etkisizleştirmez; temsil ile icra arasındaki karışıklığı sona erdirir ve her makamın sorumluluğunu görünür kılar.
Günlük yürütme, kamu politikası uygulaması, güvenlik, ekonomi, personel ve teşkilat yönetimi Başbakanlıkta toplanır. Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki icrai politika kurulları, ofisler ve yürütme birimleri ilgili teşkilatlara devredilir veya kaldırılır.
Cumhurbaşkanlığı daha küçük, uzman, tarafsız ve ölçülü bir yapıya kavuşur. Hukuk, protokol, dış temsil, devlet törenleri, arşiv, bilgi güvenliği ve idari destek görevleri makamın gerçek ihtiyacına göre düzenlenir.
Atama ve kadro dağıtma gücü kaldırıldığı için makam seçim kazanan çevrenin kamu yönetimini paylaşma alanı olmaktan çıkar. Cumhurbaşkanı seçimden sonra bütün milletin ortak temsilcisi olarak çalışır.
KANUNLAR VE ANAYASAL İŞLEMLER
Yayımlama yetkisi keyfî onay veya engelleme aracı değildir
Cumhurbaşkanının kanunlarla ilgili görevi, yasama iradesine saygı ile anayasal güvence arasında dar ve açık bir dengedir.
TBMM’den gelen kanun hukuk, usul, temel haklar, mali sonuç ve Anayasaya uygunluk yönlerinden incelenir. Cumhurbaşkanı kanunu süresi içinde yayımlar veya gerekçesini açıkça belirterek bir kez geri gönderir.
Geri gönderme gerekçesi siyasi beğeniye değil, anayasal ve hukuki soruna dayanır. Meclisin tartışma ve yeniden karar verme yetkisi korunur; Cumhurbaşkanlığı kanun metnini kendi tercihine göre değiştiremez.
Yayımlama, geri gönderme ve diğer anayasal işlemler herkesin erişebileceği kayıtlarla açıklanır. Zorunlu güvenlik veya kişisel veri istisnası dışında gerekçe gizlenemez.
DEVLET TEMSİLİ VE PROTOKOL
Temsil, devletin ortak vakarını taşır
Devlet ziyareti, millî gün, resmî kabul ve törenler kişisel gösteri değil; Cumhuriyetin ortak kimliğini ve kurumlar arası saygıyı görünür kılan faaliyetlerdir.
Yabancı devlet başkanlarıyla temaslar Dışişleri Teşkilatının bilgi ve diplomatik hazırlığıyla yürütülür. Cumhurbaşkanı devleti temsil eder; dış politikanın günlük yönetimini veya müzakere sürecini devralmaz.
Millî günler ve devlet törenleri bütün vatandaşları kapsar. Bayrak, hitap, oturma ve karşılama düzeni önceden belirlenen tarafsız protokol kurallarına göre uygulanır.
Temsil harcamaları ölçülü, belgeli ve denetlenebilir olur. Güvenlik ihtiyacı mali hesabı ortadan kaldırmaz; tören ve ağırlama kamu tasarrufu ile devlet vakarını birlikte gözetir.
TARAFSIZLIK VE ETİK
Makamın itibarı kişisel ayrıcalık oluşturmaz
Cumhurbaşkanlığı, siyasi rekabetin devam ettiği bir kampanya merkezi değil; seçim sonrasında bütün milletin ortak temsil alanıdır.
Cumhurbaşkanı görev süresince siyasi parti üyeliği, parti yönetimi, seçim kampanyası ve aday belirleme faaliyetinde bulunamaz. Resmî konuşmalarda vatandaşları siyasi tercihlerine göre ayıramaz.
Hediye, ağırlama, yakın çevre ilişkileri, mal ve menfaat beyanı ile görev sonrası bağlantılar kayıtlı etik kurallara tabidir. Çıkar çatışması bulunan işlemde ilgili görevli çekilir.
Cumhurbaşkanının ailesi veya yakınları resmî unvan, bütçe, personel veya kamu kurumu üzerinde yetki elde edemez. Aile bağı devlet görevi, protokol üstünlüğü veya kamu kaynağı hakkı doğurmaz.
DENETİM VE HESAP VERME
Temsil makamı da hukuk ve mali denetim içindedir
Cumhurbaşkanlığının tarafsızlığı denetimsizlik anlamına gelmez. Yetki, bütçe, personel, etik ve bilgi güvenliği açık sorumluluk düzenine bağlıdır.
Cumhurbaşkanlığı bütçesi TBMM tarafından kabul edilir; harcamalar Sayıştay denetimine tabidir. Temsil, tören, seyahat, bina, personel ve ağırlama giderleri anlaşılır faaliyet raporlarıyla açıklanır.
Cumhurbaşkanının görevle ilgili ağır anayasal ihlali, Anayasada belirlenen TBMM soruşturması ve Yüce Divan usulüyle incelenir. Yardımcı personelin işlemleri idari ve ceza yargısından bağışık değildir.
İç denetim, etik inceleme, bilgi güvenliği testleri ve arşiv kontrolleri düzenli yapılır. Makamın itibarı yanlış işlemi gizlemek için değil, daha yüksek şeffaflık standardı oluşturmak için kullanılır.
VATANDAŞ AÇISINDAN SONUÇ
Temsil ile icra ayrıldığında devlet daha anlaşılır olur
Vatandaş, hangi makamın temsil ettiğini ve hangi makamın yönettiğini bilir. Başarı ve başarısızlığın sorumluluğu kurumlar arasında kaybolmaz.
Cumhurbaşkanı seçimden sonra bütün milletin ortak makamı hâline gelir. Devlet törenleri, resmî konuşmalar ve dış temsil siyasi ayrım üretmeden yürütülür.
Başbakan günlük yönetimi üstlendiği için ekonomik, sosyal, güvenlik ve kamu hizmeti kararlarından doğrudan hesap verir. Cumhurbaşkanlığı yürütme başarısını sahiplenme veya sorumluluğu dağıtma aracı olmaz.
Daha küçük, tarafsız ve denetlenebilir Cumhurbaşkanlığı kamu kaynağını ölçülü kullanır. Makamın itibarı yetki genişliğinden değil, bütün millete eşit mesafede durmasından doğar.
İçerik, Millî Liyakat Anayasası’nın Cumhurbaşkanlığına ilişkin tarafsız temsil, doğrudan seçim, görev süresi, kanunların yayımlanması, anayasal süreklilik ve yürütmeden ayrılık hükümleri ile mevcut Cumhurbaşkanlığı teşkilatının temsil ve destek işlevleri incelenerek hazırlanmıştır.