RİSK AZALTMA • HAZIRLIK • HIZLI MÜDAHALE

Afet ve Acil Durum Teşkilatı

Afet yönetimi, tehlikeyi önceden azaltan; uyarıyı zamanında ulaştıran; müdahaleyi tek komutada yürüten ve hayatı hızla yeniden kuran kesintisiz bir kamu düzenine dönüşecektir.

Bu sayfa mevcut Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının deprem ve risk azaltma, afetlere müdahale, barınma ve yapım işleri, sivil savunma, gönüllülük, lojistik, haberleşme ve taşra kapasitesini baştan ele alır. İçişleri Bakanlığındaki güvenlik ve durum yönetimi birimleri, Sağlık Teşkilatının acil sağlık kapasitesi, yerel yönetimlerin itfaiye ve saha imkânları, Türk Kızılayın insani yardım birikimi ve diğer kamu kurumlarının afet görevleriyle sınırları netleştirir. Yeni model; risk azaltma, hazırlık, erken uyarı, müdahale, geçici yaşam ve iyileştirme zincirini tek komuta ilkesi altında fakat görevleri birbirine karışmayacak biçimde yeniden kurar.

BUGÜNKÜ TEMEL SORUN

Afet yönetimi çoğu zaman olay başladıktan sonra görünür hâle gelmektedir

Deprem, sel, yangın, heyelan, kuraklık, teknolojik kaza ve büyük altyapı kesintileri yalnız müdahale kapasitesiyle yönetilemez. Tehlike önceden bilinmesine rağmen riskli yapı, kırılgan altyapı, yetersiz tahliye düzeni ve hazırlıksız kurumlar can kaybını büyütmektedir.

Mevcut sistemde plan, tatbikat, lojistik, arama kurtarma, sağlık, güvenlik, barınma ve yeniden yapım görevleri farklı kurumlarda yürütülmektedir. Bu dağılım doğru kurulmadığında karar gecikmesi, mükerrer görev, veri uyuşmazlığı ve saha komutasında belirsizlik doğmaktadır.

Yeni model afet yönetimini yalnız kriz anına değil, tehlikenin belirlenmesinden kalıcı iyileştirmeye kadar uzanan sürekli bir kamu hizmetine dönüştürecektir.

SORUNUN KÖKÜ

Risk azaltma ile müdahale aynı ağırlıkta kurumsallaşmamıştır

Afet sonrası görünür faaliyetler bütçe ve kamuoyu bakımından daha fazla öne çıkarken, afet öncesi güçlendirme, tahliye planı, kritik altyapı dayanıklılığı ve mahalle hazırlığı daha az görünür kalabilmektedir.

Risk azaltma kararları şehircilik, ulaştırma, enerji, sağlık, eğitim ve yerel yönetim yatırımlarına bağlanmadığında afet planları uygulama gücü zayıf raporlara dönüşmektedir. Kurumların kendi planları arasında ortak veri ve yaptırım bağı bulunmayabilmektedir.

Yeni teşkilat risk azaltmayı bağımsız bir sonuç alanı yapacak; kamu yatırımları ve yerel planlar ölçülebilir afet dayanıklılığı şartlarına bağlanacaktır.

ANAYASAL KONUM

Teşkilat afet politikasını uygular; olağanüstü yetkiyi kendiliğinden kullanamaz

TBMM afet, sivil savunma, zorunlu tahliye, mülkiyet sınırlaması, yardım ve iyileştirme esaslarını kanunla düzenler; bütçeyi kabul eder ve uygulamayı denetler. Başbakan genel yürütme ve kriz koordinasyonu sorumluluğunu taşır.

Afet ve Acil Durum Teşkilatı bilimsel risk değerlendirmesi yapar, ulusal hazırlığı kurar, olay anında kamu kaynaklarını koordine eder ve iyileştirme programını yürütür. Kolluk yetkisi, sağlık hizmeti, belediye görevi veya yargı yetkisini devralmaz.

Tahliye, alan kapatma, geçici kullanım ve kaynak seferberliği gibi ağır müdahaleler kanuni dayanak, ölçülülük, süre sınırı, kayıt ve yargı denetimi altında uygulanır.

YENİ KURUMSAL AYRIM

Afet komutası ile güvenlik, sağlık ve kalıcı yapı üretimi görevleri açıkça ayrılacaktır

Teşkilat afet komutasını, risk azaltmayı, arama kurtarma koordinasyonunu, lojistiği, geçici barınmayı ve iyileştirme programını yürütür. Kolluk düzeni İçişleri Teşkilatında, acil sağlık hizmeti Sağlık Teşkilatında kalır.

Kalıcı konut ve güvenli yeniden yapım Şehircilik, Konut ve Yapı Güvenliği Teşkilatı tarafından teknik ve mekânsal standartlara göre yürütülür. Afet Teşkilatı ihtiyaç, öncelik, hak sahipliği verisi ve geçiş takvimini koordine eder.

Bu ayrım aynı kurumun hem kriz komutanı hem yüklenici hem teknik denetçi hâline gelmesini önleyecek; kurumlar ortak afet dosyasında zaman damgalı görevlerle çalışacaktır.

MERKEZ YAPISI

Genel müdürlükler afet döngüsünün sonuç alanlarına göre yeniden düzenlenecektir

Mevcut deprem ve risk azaltma, afetlere müdahale, barınma ve yapım işleri, sivil savunma, haberleşme, gönüllülük ve destek kapasitesi korunacaktır. Tekrarlanan idari katmanlar azaltılacak, görevler sonuç zincirine göre birleştirilecektir.

Merkez; Tehlike ve Risk Bilimi, Risk Azaltma, Hazırlık ve Tatbikat, Erken Uyarı ve Haberleşme, Müdahale Komutası, Arama Kurtarma, Sivil Savunma, Lojistik ve Kaynak Yönetimi, Geçici Yaşam, İyileştirme, Gönüllülük ve Akreditasyon, Veri ve Karar Destek, Denetim ve Performans birimlerinden oluşacaktır.

Her birim tek sonuçtan sorumlu olacak; kriz anında geçici kurul üretmek yerine önceden belirlenmiş görev kartları ve komuta protokolleri işletilecektir.

TEŞKİLAT BAŞKANI

Başkan afet yönetiminde doğrulanabilir saha ve yöneticilik deneyimiyle seçilecektir

Başkan; afet yönetimi, arama kurtarma, kriz koordinasyonu, mühendislik, kamu güvenliği, lojistik veya büyük ölçekli insani yardım alanlarında en az on beş yıllık doğrulanabilir deneyime ve üst düzey yöneticilik geçmişine sahip olmalıdır.

Adayın kriz altında karar verme yeterliği, etik geçmişi, çıkar çatışması, saha tecrübesi ve kurumlar arası koordinasyon kabiliyeti açık ölçütlerle değerlendirilir. Sadece idari kıdem veya siyasi yakınlık yeterli sayılmaz.

Başkan bilimsel risk raporunu değiştiremez, kayıp ve ihtiyaç verisini gizleyemez ve kaynak tahsisini kişisel talimatla yapamaz. Kritik kararlar kayıtlı komuta sistemi ve kurul gerekçesiyle alınır.

TEHLİKE VE RİSK BİLİMİ

Bütün afet türleri ortak fakat tehlikeye özgü bilimsel sistemde izlenecektir

Deprem, tsunami, sel, taşkın, heyelan, çığ, orman yangını, kuraklık, aşırı sıcak, fırtına, endüstriyel kaza, kimyasal-biyolojik-radyolojik-nükleer olay ve büyük altyapı arızaları ayrı uzmanlık modelleriyle değerlendirilecektir.

Risk yalnız tehlikenin olasılığıyla değil; nüfus, yapı stoku, altyapı bağımlılığı, yoksulluk, yaşlılık, engellilik ve kurum kapasitesiyle birlikte hesaplanacaktır.

Bilimsel modellerin veri kaynağı, belirsizlik aralığı ve güncelleme tarihi açıklanacak; tek bir harita değişmez gerçek olarak kullanılmayacaktır.

ULUSAL RİSK ENVANTERİ

Türkiye’nin afet riski bina, mahalle, altyapı ve hizmet düzeyinde görünür olacaktır

Ülke çapında tehlike, maruziyet, kırılganlık ve müdahale kapasitesi ortak veri standardında birleştirilecektir. Kritik tesisler ve yaşam hatları için özel risk katmanları oluşturulacaktır.

Envanter şehircilik, enerji, ulaştırma, sağlık, eğitim, tarım ve yerel yönetim sistemleriyle veri alışverişi yapacak; yatırım öncelikleri risk düzeyine bağlanacaktır.

Güvenlik gerektiren ayrıntılar korunurken vatandaş yaşadığı bölgenin temel risklerini ve hazırlanması gereken senaryoları anlaşılır biçimde görebilecektir.

RİSK AZALTMA PROGRAMI

Afet öncesi yatırım zorunlu ve ölçülebilir bir kamu programı olacaktır

Her tehlike için beş, on ve yirmi yıllık risk azaltma hedefleri belirlenecektir. Hedefler riskli yapı, dere yatağı, heyelan alanı, kritik altyapı, tahliye kapasitesi ve toplumsal hazırlık göstergelerine bağlanacaktır.

Kamu kurumları kendi bütçelerinde afet risk azaltma payını ayrı gösterecek; uygulanmayan tedbirler gerekçesiyle birlikte yıllık olarak açıklanacaktır.

Teşkilat yalnız tavsiye vermeyecek; yüksek riskli kamu hizmetleri için süreli düzeltme programı hazırlatacak ve sonuçları TBMM ile Sayıştaya raporlayacaktır.

KAMU YATIRIMLARINDA RİSK TESTİ

Yeni yatırım afet dayanıklılığı değerlendirmesi olmadan başlatılamayacaktır

Hastane, okul, enerji tesisi, ulaşım hattı, haberleşme merkezi, baraj, sanayi alanı ve büyük konut yatırımları çoklu afet risk testinden geçirilecektir.

Yer seçimi, zemin, tahliye, yedek enerji, su, haberleşme ve tedarik sürekliliği proje kararından önce incelenecektir. Risk yalnız yapının ayakta kalmasıyla sınırlı olmayacaktır.

Uygun bulunmayan yatırım için alternatif yer, tasarım veya güçlendirme seçeneği gerekçeli biçimde gösterilecek; siyasi takvim teknik riski geçersiz kılamayacaktır.

KRİTİK ALTYAPI DAYANIKLILIĞI

Elektrik, su, iletişim, ulaşım ve sağlık zincirleri birlikte korunacaktır

Afet anında tek bir hizmetin çökmesi diğer hizmetleri de durdurabilir. Bu nedenle kritik altyapılar ortak bağımlılık haritasında değerlendirilecektir.

Her işletmeci yedek kapasite, alternatif güzergâh, acil onarım ekibi, kritik parça stoğu ve kesintisiz haberleşme planı hazırlayacaktır.

Dayanıklılık testleri masa başı beyanla değil düzenli saha tatbikatı ve bağımsız teknik doğrulamayla ölçülecektir.

ULUSAL HAZIRLIK PLANI

Kurumların afet görevleri olaydan önce isim, süre ve kaynak düzeyinde belirlenecektir

Ulusal plan genel ifadelerden oluşmayacak; her afet senaryosu için ana sorumlu, destek kurumu, görev başlangıç zamanı, asgari kapasite ve raporlama yolu açıkça yazılacaktır.

Bakanlıklar, teşkilatlar, valilikler, belediyeler, kamu işletmeleri, özel sektör ve sivil toplumun görevleri aynı komuta sözlüğüyle tanımlanacaktır.

Plan her büyük olaydan ve tatbikattan sonra güncellenecek; başarısızlıklar kapalı değerlendirme notu olarak bırakılmayacaktır.

İL RİSK AZALTMA VE HAZIRLIK PLANI

Her il kendi riskine göre hazırlanacak fakat ulusal standardın altında kalamayacaktır

İl planı vali koordinasyonunda, il afet birimi, belediyeler, üniversiteler, meslek kuruluşları, kritik altyapı işletmecileri ve sivil toplumla hazırlanacaktır.

Plan mahalle tahliyesi, toplanma alanı, barınma kapasitesi, ulaşım koridoru, hastane yükü, arama kurtarma erişimi ve özel ihtiyaç gruplarını içerecektir.

Teşkilat planları puanlayacak, eksikleri süreli düzeltmeye bağlayacak ve illerin hazırlık seviyesini karşılaştırılabilir göstergelerle yayımlayacaktır.

YEREL YÖNETİMLERLE İLİŞKİ

Belediyeler ilk saha kapasitesi olacak; merkezî teşkilat yerel görevi devralmayacaktır

İtfaiye, zabıta, su-kanalizasyon, ulaşım, yol açma, yerel barınma ve sosyal destek kapasitesi belediyelerin sorumluluğunda kalacaktır. Bu birimler ulusal komuta protokolüne uyumlu çalışacaktır.

Merkezî teşkilat standart, eğitim, ortak haberleşme ve büyük ölçekli destek sağlar. Yerel kapasite aşıldığında bölgesel ve ulusal kaynakları devreye sokar.

Siyasi farklılık kaynak tahsisini etkileyemez; yardım ve ekip yönlendirmesi önceden belirlenmiş ihtiyaç ve erişim ölçütlerine dayanır.

BÖLGESEL AFET KOMUTANLIKLARI

Büyük afetlerde iller arası yardım kendiliğinden değil önceden kurulmuş bölge düzeniyle işleyecektir

Coğrafya, ulaşım ağı, tehlike türü ve nüfus yoğunluğuna göre bölgesel afet merkezleri kurulacaktır. Bu merkezler günlük idari vesayet değil hazırlık ve müdahale kapasitesi sağlayacaktır.

Her bölge arama kurtarma, lojistik, haberleşme, mobil enerji, geçici barınma ve teknik inceleme bakımından asgari kendi kendine yeterlilik taşıyacaktır.

Bir ilin etkilenmesi durumunda hangi bölgenin kaç dakika içinde hangi kapasiteyi göndereceği önceden görev kartlarına bağlanacaktır.

ERKEN UYARI SİSTEMİ

Uyarı yalnız üretilmeyecek, doğru kişiye doğru zamanda ulaştırılacaktır

Deprem sonrası ikincil risk, tsunami, sel, taşkın, yangın, aşırı hava ve endüstriyel kaza uyarıları ortak ulusal altyapıda birleştirilecektir.

Cep telefonu, siren, radyo, televizyon, uydu, kamu ekranı ve yerel bildirim kanalları yedekli çalışacaktır. Engelliler, farklı dil ihtiyacı olanlar ve iletişimsiz bölgeler için özel yöntemler kullanılacaktır.

Yanlış alarm, gecikme ve erişim oranları ölçülecek; uyarının yayımlanmaması veya değiştirilmesi kişisel takdire bırakılamayacaktır.

KESİNTİSİZ HABERLEŞME

Afet komutası ticari iletişim şebekesinin tek başına ayakta kalmasına bağlanmayacaktır

Teşkilat, kolluk, sağlık, belediye, arama kurtarma ve kritik altyapı birimleri ortak fakat güvenli haberleşme standardında çalışacaktır.

Uydu, telsiz, taşınabilir baz istasyonu, veri ağı ve kurye iletişimi birbirini yedekleyecek; enerji kesintisine karşı bağımsız güç kapasitesi bulunacaktır.

Haberleşme sistemi düzenli yük testine tabi tutulacak; kapsama boşlukları ve arıza süreleri yıllık hazırlık raporunda açıklanacaktır.

TEK OLAY KOMUTA SİSTEMİ

Sahada kurum sayısı arttıkça komuta daha sade hâle gelecektir

Her olayda bir olay komutanı, açık komuta zinciri, ortak operasyon resmi ve kayıtlı görev dağılımı kurulacaktır. Kurumlar kendi iç hiyerarşisini korurken saha görevini ortak plan içinde yürütecektir.

Arama kurtarma, sağlık, güvenlik, yangın, lojistik, barınma ve altyapı ekipleri aynı durum raporunu kullanacaktır. Birbirinden bağımsız basın açıklamaları operasyon verisinin yerini almayacaktır.

Komuta devri, yetki sınırı ve karar kayıtları önceden tanımlanacak; kişisel nüfuz veya unvan saha güvenliğinin önüne geçemeyecektir.

ULUSAL AFET YÖNETİM MERKEZİ

Karar merkezi sürekli çalışan veri ve koordinasyon üssü olacaktır

Merkez yalnız büyük afet olduğunda açılan toplantı salonu değil, risk ve hazırlık göstergelerini sürekli izleyen operasyonel bir yapı olacaktır.

Uydu görüntüsü, saha raporu, çağrı verisi, sensör, meteoroloji, ulaşım, sağlık kapasitesi ve lojistik stoklar ortak ekranda doğrulanacaktır.

Ana merkez devre dışı kaldığında görevi kesintisiz devralacak yedek merkezler bulunacak; yönetim tek binaya bağımlı olmayacaktır.

ARAMA KURTARMA KAPASİTESİ

Profesyonel ekipler tehlike türüne göre uzmanlaşacak ve ortak standarda bağlanacaktır

Kentsel arama kurtarma, su üstü ve su altı, dağ, mağara, çığ, yangın, kimyasal olay ve ağır kurtarma ekipleri ayrı yeterlik standartlarına sahip olacaktır.

Ekiplerin personel sayısı, ekipmanı, canlı bulma kapasitesi, ulaşım süresi ve vardiya dayanıklılığı düzenli olarak ölçülecektir.

Kamu, belediye, maden kurtarma, sivil toplum ve özel ekipler aynı akreditasyon standardında çalışacak; akreditasyon gerçek tatbikatla yenilenecektir.

SİVİL SAVUNMA

Sivil savunma barış dönemi afet hazırlığıyla bütünleşecek fakat görev sınırı korunacaktır

Savaş, yaygın saldırı, kimyasal-biyolojik-radyolojik-nükleer tehdit ve kitlesel tahliye hazırlıkları afet yönetimi altyapısıyla birlikte planlanacaktır.

Sığınak, uyarı, tahliye, temel kamu hizmetinin sürdürülmesi ve halkın korunması için kamu ve özel kuruluşların yükümlülükleri açık olacaktır.

Sivil savunma güvenlik gerekçesiyle sınırsız gizlilik alanına dönüşmeyecek; kamu güvenliğini zedelemeyen hazırlık bilgileri toplumla paylaşılacaktır.

ACİL SAĞLIK KOORDİNASYONU

Sağlık komutası Sağlık Teşkilatında kalacak, afet komutasıyla kesintisiz bağ kurulacaktır

Ambulans, sahra hastanesi, triyaj, hastane sevki, ilaç, kan ve halk sağlığı hizmetleri Sağlık Teşkilatının mesleki komutası altında yürütülecektir.

Afet Teşkilatı ulaşım, güvenlik, enerji, haberleşme, lojistik ve genel olay önceliklerini koordine eder. Tıbbi kararı idari komuta değiştiremez.

Hastane kapasitesi, yaralı dağılımı ve kritik tedarik ortak karar sisteminde gerçek zamanlı izlenecektir.

İTFAİYE VE YANGIN KOORDİNASYONU

Yerel itfaiye kapasitesi ulusal destek ve ortak standartla güçlendirilecektir

Belediye itfaiyeleri günlük yangın ve kurtarma hizmetinin asli birimi olarak kalacaktır. Büyük olaylarda çevre iller ve ulusal ekipler önceden belirlenmiş sevk düzeniyle destek verecektir.

Ekipman bağlantıları, haberleşme kodları, eğitim, kimyasal olay müdahalesi ve karşılıklı yardım protokolleri ülke çapında uyumlu olacaktır.

Orman yangınında Orman Teşkilatının operasyon uzmanlığı korunacak; yerleşim tahliyesi, sağlık, güvenlik ve lojistik Afet Teşkilatınca bütünleştirilecektir.

LOJİSTİK VE STOK YÖNETİMİ

Yardım malzemesi doğru yerde, kayıtlı ve hızla sevk edilebilir durumda tutulacaktır

Depolar tehlike ve erişim analizine göre bölgesel dağıtılacak; çadır, konteyner, yatak, jeneratör, su sistemi, gıda, hijyen ve özel ihtiyaç malzemeleri asgari stok seviyesine bağlanacaktır.

Son kullanma tarihi, bakım, depolama koşulu, sevk aracı ve insan gücü dijital olarak izlenecek; depoda görünen fakat kullanılamayan malzeme kapasite sayılmayacaktır.

Kamu, belediye, Türk Kızılay, özel sektör ve bağış stokları ortak görünürlük sistemine bağlanacak; mülkiyet ve kullanım sorumluluğu açık tutulacaktır.

TEDARİK VE ÖZEL SEKTÖR SÖZLEŞMELERİ

Kriz anındaki satın alma ihtiyacı olaydan önce şeffaf çerçeve sözleşmelerle hazırlanacaktır

Nakliye, iş makinesi, yakıt, gıda, konaklama, haberleşme ve geçici yapı kapasitesi için önceden yeterliği doğrulanmış tedarik havuzları oluşturulacaktır.

Acil satın alma yetkisi hız sağlayacak fakat fiyat, teslim, kalite ve faydalanıcı kaydı sonradan denetlenemez hâle gelmeyecektir.

Tek firmaya bağımlılık önlenecek; bölgesel yedek tedarikçiler ve kamu kapasitesi kritik hizmetler için hazır tutulacaktır.

TAHLİYE VE TOPLANMA DÜZENİ

Tahliye kararı güzergâh, ulaşım, güvenlik ve barınma kapasitesiyle birlikte planlanacaktır

Toplanma alanları yalnız haritada işaretlenmeyecek; erişim, kapasite, altyapı, aydınlatma, engelli kullanımı ve alternatif güzergâh bakımından sahada doğrulanacaktır.

Tahliye planları araçsız haneleri, hastaları, bakım kurumlarını, ceza infaz kurumlarını, hayvanları ve turistik nüfusu kapsayacaktır.

Kararın kim tarafından, hangi eşikte ve hangi iletişim kanalıyla verileceği önceden belirlenerek çelişkili talimatların önüne geçilecektir.

GEÇİCİ BARINMA VE YAŞAM

Barınma yalnız çadır kurmak değil güvenli ve onurlu yaşam düzeni sağlamak olacaktır

Geçici yaşam alanlarında su, kanalizasyon, enerji, sağlık, güvenlik, eğitim, internet, mahremiyet ve erişilebilirlik temel standart olarak sağlanacaktır.

Aile bütünlüğü, kadın ve çocuk güvenliği, yaşlı ve engelli ihtiyaçları, evcil ve çiftlik hayvanları ile gelir kaybı ayrı planlanacaktır.

Geçici alanların yeri afet öncesinde belirlenip altyapı bağlantıları hazırlanacak; geçicilik kalıcı yoksulluk ve mekânsal dışlanma üretmeyecektir.

BESLENME VE İNSANİ YARDIM

Yardım dağıtımı ihtiyaç kaydına, asgari standarda ve eşit erişime dayanacaktır

Türk Kızılay, belediyeler, kamu kurumları ve sivil toplumun beslenme ve yardım kapasitesi ortak plan içinde görev alacaktır.

Dağıtım noktaları kalabalık güvenliği, ulaşım, soğuk zincir, hijyen, özel beslenme ve kırsal erişim ölçütlerine göre kurulacaktır.

Yardım siyasi, kurumsal veya kişisel görünürlük aracına dönüşmeyecek; kimden geldiği değil kime, ne zaman ve hangi ihtiyaca ulaştığı kaydedilecektir.

GÖNÜLLÜLÜK VE AKREDİTASYON

Gönüllü güç güvenli eğitim, görev sınırı ve mesleki komutayla kullanılacaktır

Vatandaşların dayanışma isteği eğitim, temel yeterlik, sigorta, kişisel koruyucu donanım ve görev kartıyla örgütlenecektir.

Uzman gönüllüler arama kurtarma, sağlık, psikososyal destek, lojistik, tercüme, hayvan kurtarma, veri ve teknik inceleme alanlarında akredite edilecektir.

Eğitimsiz gönüllü tehlikeli alana yönlendirilmeyecek; spontan destek kayıt ve güvenlik kontrolü sonrasında uygun göreve aktarılacaktır.

BAĞIŞ VE YARDIM ŞEFFAFLIĞI

Nakdî ve ayni yardım kaynağından faydalanıcıya kadar izlenebilir olacaktır

Kamu kampanyaları, uluslararası yardımlar, bağış hesapları ve ayni malzemeler ayrı fakat ortak raporlama standardında izlenecektir.

Toplanan tutar, satın alınan mal, dağıtım yeri, kalan stok ve idari gider düzenli olarak yayımlanacaktır.

Bağış kararları kamu bütçesinin yerine geçmeyecek; yardımın amaç dışı kullanımı bağımsız mali ve idari denetime açık olacaktır.

KAYIP, VEFAT VE AİLE BİLGİ SİSTEMİ

Aileler doğrulanmamış bilgi ve kurumlar arası belirsizlik içinde bırakılmayacaktır

Kayıp başvurusu, hastane kaydı, tahliye listesi, barınma alanı ve kimlik bilgisi yetkili birimler arasında güvenli biçimde eşleştirilecektir.

Vefat tespiti, kimliklendirme ve aileye bildirim adli makamlar ve sağlık birimleriyle insan onuruna uygun protokol içinde yürütülecektir.

Kişisel veriler kamuya açılmayacak; aileye tek dosya numarası ve güvenilir bilgilendirme kanalı sağlanacaktır.

HASAR VE İHTİYAÇ TESPİTİ

Acil güvenlik tespiti, hak sahipliği ve teknik hasar değerlendirmesi birbirinden ayrılacaktır

İlk tespit binaya girilip girilemeyeceğini ve acil tehlikeyi belirler. Ayrıntılı teknik hasar tespiti, mali kayıp ve hak sahipliği ayrı uzman ekiplerce yürütülür.

Şehircilik Teşkilatı yapı güvenliği metodunu ve teknik ekipleri sağlar; Afet Teşkilatı saha önceliği, veri birliği ve aile ihtiyaç kaydını koordine eder.

Sonuçlar fotoğraf, konum ve gerekçeyle kaydedilecek; ikinci inceleme ve itiraz yolu açık olacaktır.

İYİLEŞTİRME YÖNETİMİ

Afet sonrası hayatın yeniden kurulması tek bina teslimine indirgenmeyecektir

İyileştirme; konut, işyeri, okul, sağlık, ulaşım, su, enerji, iletişim, üretim, kültürel miras ve sosyal yaşamı birlikte ele alacaktır.

Her bölge için kısa, orta ve uzun vadeli iyileştirme programı hazırlanacak; sorumlu kurum, bütçe, hedef tarih ve ilerleme göstergesi yayımlanacaktır.

Teşkilat programın bütününü izler; kalıcı yapım ve teknik denetim ilgili uzman kurumlarca yürütülür.

HAK SAHİPLİĞİ VE SOSYAL KORUMA

Yardım ve yeniden yerleşim gerçek kayıp ile hane ihtiyacına göre belirlenecektir

Mülkiyet kaydı bulunmayan kiracılar, düzensiz çalışanlar, küçük esnaf, çiftçiler ve bakım ihtiyacı olan kişiler afet desteğinin dışında bırakılmayacaktır.

Hak sahipliği kriterleri olaydan önce kanunda tanımlanacak; başvuru, değerlendirme, gerekçe ve itiraz aşamaları tek sistemde izlenecektir.

Mükerrer ödeme ve kötüye kullanım veri eşleştirmesiyle önlenirken gerçek mağdurun belge eksikliği nedeniyle korunmasız kalmasına izin verilmeyecektir.

PSİKOSOSYAL DESTEK VE TOPLUMSAL İYİLEŞME

Ruhsal ve toplumsal etkiler afet yönetiminin asli sonucu sayılacaktır

Psikososyal destek sağlık, sosyal hizmet, eğitim ve yerel toplum birimleriyle uzun dönemli planlanacaktır.

Çocuklar, kayıp yaşayan aileler, müdahale personeli, engelliler, yaşlılar ve yerinden edilenler için farklı destek modelleri uygulanacaktır.

Toplumun yalnız yardım alan konumda kalmaması; mahalle bağlarının, yerel üretimin ve karar katılımının yeniden kurulması hedeflenecektir.

EĞİTİM VE TOPLUM HAZIRLIĞI

Afet bilgisi kampanya dönemine değil yaşam boyu uygulamalı eğitime dönüşecektir

Okul, işyeri, apartman, mahalle ve kamu kurumu için tehlikeye özgü kısa ve uygulanabilir eğitim programları hazırlanacaktır.

Eğitim yalnız bilgi sunmayacak; aile planı, eşya sabitleme, ilk yardım, yangın, tahliye, haberleşme ve komşu desteği tatbikatla öğretilecektir.

Eğitimin başarısı katılımcı sayısıyla değil davranış değişikliği, tatbikat sonucu ve hazırlık düzeyiyle ölçülecektir.

TATBİKAT SİSTEMİ

Tatbikatlar önceden bilinen gösteri değil gerçek kapasite sınaması olacaktır

Masa başı, kurum içi, saha, gece, iletişim kesintili ve çok illi senaryolar düzenli takvimle uygulanacaktır.

Bazı unsurlar habersiz sınanacak; ekip varış süresi, haberleşme, karar kalitesi, malzeme kullanılabilirliği ve kurumlar arası uyum ölçülecektir.

Eksikler sorumlu birim ve tamamlanma tarihiyle düzeltme planına bağlanacak; aynı eksikliğin tekrarı yönetsel performansa yansıyacaktır.

AFET VERİSİ VE ORTAK OPERASYON RESMİ

Kurumlar aynı olay hakkında farklı sayı ve haritalarla çalışmayacaktır

Olay yeri, etkilenen nüfus, hasar, açık yol, çalışan hastane, ekip, stok ve yardım verisi ortak tanım sözlüğünde tutulacaktır.

Her verinin kaynağı, doğrulama düzeyi ve güncelleme zamanı görülecek; tahmin ile kesin bilgi birbirinden ayrılacaktır.

Kamuoyu bilgilendirmesi aynı doğrulanmış veri tabanından yapılacak; operasyon güvenliği ve kişisel veri korunacaktır.

YAPAY ZEKÂ VE KARAR DESTEĞİ

Teknoloji önceliklendirmeyi hızlandıracak fakat insan sorumluluğunu ortadan kaldırmayacaktır

Uydu görüntüsü, sensör, çağrı yoğunluğu, ulaşım ve nüfus verisi arama alanı, tahliye ve kaynak sevki için karar desteğinde kullanılacaktır.

Algoritmanın veri kaynağı, hata payı ve öneri mantığı denetlenebilir olacak; otomatik sistem tek başına yardım kesme veya tahliye kararı veremeyecektir.

Kritik kararın sorumlusu insan makamı olacak; sistem hataları olay sonrası bağımsız incelemeye açılacaktır.

KAMUOYU BİLGİLENDİRMESİ

Bilgi hızlı, düzenli, doğrulanmış ve tek anlamlı biçimde paylaşılacaktır

Olayın kapsamı, güvenli davranış, kapalı yollar, barınma noktaları, yardım ihtiyacı ve yanlış bilgiler belirli aralıklarla açıklanacaktır.

Siyasi açıklama ile operasyon bilgisi ayrılacak; teknik sözcüler belirsizliği saklamadan neyin bilindiğini ve bilinmediğini söyleyecektir.

Sosyal medya söylentileri takip edilecek fakat eleştiri güvenlik tehdidi gibi değerlendirilmeden yalnız yanlış bilgi düzeltilecektir.

ULUSLARARASI YARDIM VE SINIR ÖTESİ KOORDİNASYON

Dış yardım kabulü ve gönderimi tek ulusal ihtiyaç planına bağlanacaktır

Uluslararası arama kurtarma, sağlık, lojistik ve insani yardım teklifleri ihtiyaç, yeterlik ve saha uyumuna göre değerlendirilecektir.

Gümrük, havaalanı, sınır geçişi, akreditasyon, güvenlik ve dağıtım süreçleri olaydan önce hazırlanmış protokollerle hızlandırılacaktır.

Türkiye’nin başka ülkelere yardımı da ulusal kapasiteyi zayıflatmadan, ölçülebilir görev ve mali kayıtla yürütülecektir.

PERSONEL VE LİYAKAT

Afet hizmeti meslek, saha yeterliği ve sürekli eğitim esasına dayanacaktır

Mühendis, jeolog, meteorolog, arama kurtarmacısı, lojistikçi, haberleşme uzmanı, sağlık koordinatörü, sosyal hizmet uzmanı, veri uzmanı ve kamu yöneticisi açık görev tanımlarıyla istihdam edilecektir.

Atama ve terfi; sınav, sertifikalı eğitim, saha performansı, tatbikat sonucu, etik kayıt ve kriz karar kalitesiyle yapılacaktır.

Afet personeli siyasi veya kişisel referansla kritik göreve getirilemeyecek; tehlikeli ve hukuka aykırı talimata karşı mesleki güvenceye sahip olacaktır.

PERSONEL GÜVENLİĞİ VE SÜREKLİLİĞİ

Müdahale ekiplerinin güvenliği ve dinlenmesi operasyonun parçası olacaktır

Ekipler kişisel koruyucu donanım, sağlık izlemi, vardiya, beslenme, barınma ve psikolojik destek standardına sahip olacaktır.

Kontrolsüz uzun çalışma kahramanlık ölçütü sayılmayacak; yorgunluk kaynaklı hata ve kaza önlenecektir.

Personel kaybı veya merkez etkilenmesi durumunda görev devralacak yedek kadrolar ve komuta planı hazır tutulacaktır.

BÜTÇE VE KAYNAK DAĞILIMI

Kaynaklar görünür risk, hazırlık açığı ve erişim süresine göre dağıtılacaktır

Risk azaltma, hazırlık, müdahale, stok, geçici yaşam ve iyileştirme bütçeleri ayrı programlarda izlenecektir.

İllerin kaynağı nüfusun yanında tehlike, yapı kırılganlığı, yoksulluk, kırsal erişim, kritik tesis ve mevcut kapasite göstergelerine dayanacaktır.

Başarı harcanan para veya alınan araçla değil azaltılan risk, müdahale süresi, erişilen nüfus ve iyileşme sonucu üzerinden ölçülecektir.

DENETİM VE OLAY SONRASI İNCELEME

Her büyük afet bağımsız öğrenme ve hesap verme süreciyle kapanacaktır

TBMM politika ve bütçe denetimi yapar; Sayıştay mali ve performans denetimini yürütür; yargı işlemlerin hukuka uygunluğunu inceler.

Büyük olaylardan sonra bilim, mühendislik, hukuk, sağlık, lojistik ve yerel yönetim uzmanlarından bağımsız inceleme kurulu oluşturulur.

Rapor komuta kararları, gecikmeler, veri hataları, kapasite eksikleri ve iyi uygulamaları açıklar; öneriler sorumlu kurum ve takvimle izlenir.

KURUMLAR ARASI SINIRLAR

Afet zincirindeki her kurumun görevi yazılı ve sınanmış protokolle belirlenecektir

Şehircilik Teşkilatı yapı güvenliği ve kalıcı yeniden yapımı; Sağlık Teşkilatı tıbbi hizmeti; İçişleri Teşkilatı güvenliği; yerel yönetimler yerel saha hizmetini yürütür.

Enerji, ulaştırma, haberleşme, tarım, sosyal hizmet ve eğitim kurumları kendi hizmet sürekliliğinden sorumludur. Afet Teşkilatı ortak öncelik ve kaynak koordinasyonunu sağlar.

Hiçbir kurum görev belirsizliğini yetki genişletme veya sorumluluktan kaçınma gerekçesi olarak kullanamaz.

GEÇİŞ PLANI

Mevcut AFAD yapısından yeni teşkilata geçiş hizmet kesintisi olmadan üç aşamada yapılacaktır

İlk aşamada merkez ve 81 ilde personel, ekip, depo, araç, haberleşme, plan, veri, sözleşme, gönüllü ve bina kapasitesi envanteri çıkarılacaktır.

İkinci aşamada risk azaltma, hazırlık, müdahale, barınma, iyileştirme ve sivil savunma görevleri yeni sonuç birimlerine aktarılacak; sağlık, güvenlik ve kalıcı yapım sınırları protokolle netleştirilecektir.

Üçüncü aşamada bölgesel merkezler, ortak olay komuta sistemi, ulusal risk envanteri, erken uyarı, lojistik görünürlük ve performans denetimi tam yürürlüğe girecektir. Kazanılmış haklar korunacak ve operasyon kapasitesi hiçbir aşamada düşürülmeyecektir.

VATANDAŞIN HAYATINDAKİ SONU

Afet anında ne yapacağını bilen, yardıma zamanında ulaşan ve yeniden hayat kurabilen bir toplum düzeni oluşacaktır

Vatandaş yaşadığı yerin temel riskini, en yakın güvenli toplanma alanını, uyarı kanalını ve aile hazırlık adımlarını açıkça bilecektir. Acil başvurusu kurumlar arasında kaybolmayacaktır.

Afet olduğunda ekipler aynı komuta altında çalışacak; sağlık, güvenlik, barınma, beslenme ve bilgi hizmetleri ihtiyaç sırasına göre ulaşacaktır.

Afet sonrasında yardım, hak sahipliği ve yeniden yerleşim süreçleri takip edilebilir olacak; başarı yalnız müdahale görüntüsüyle değil can kaybının azalması ve hayatın güvenle yeniden kurulmasıyla ölçülecektir.